Homelia XIX mbi Ungjillin sipas Mateut
MATT. VI. 1.
“Kini kujdes të mos bëni lëmoshën tuaj përpara njerëzve, që të shiheni nga ata”.
Këtu, Krishti shkul nga rrënjët një nga pasionet më tiranike – krenarinë e kotë dhe çmendurinë për lavdi të rreme, e cila lind edhe te ata që bëjnë të drejtën. Në fillim, Ai nuk kishte folur fare për këtë, sepse do të ishte e pavend të fliste mbi mënyrën se si duhej praktikuar virtyti, para se t’i bindte ata që ta ushtronin atë.
Por pasi i udhëhoqi drejt vetëpërmbajtjes, Ai vazhdoi të pastrojë edhe ndotjen e fshehtë që e shoqëron atë. Sepse kjo sëmundje nuk lind rastësisht, por shfaqet pikërisht kur kemi përmbushur shumë prej urdhërimeve. Prandaj, ishte e domosdoshme që më parë të mbillej virtyti, dhe më pas të largohej pasioni që i shkatërron frytet.
Shikoni me çfarë fillon Ai; me agjërimin, lutjen dhe lëmoshën, sepse në këto vepra të mira krenaria e kotë gjen më së shumti vendin e saj. Fariseu, për shembull, u mbush me vetëmburrje kur tha: “Agjëroj dy herë në javë, jap dhjetë për qind nga pasuria ime”. Ai madje u tregua i mbushur me lavdi të rreme edhe në vetë lutjen e tij, duke e bërë atë për t'u dukur. Meqë nuk kishte askënd tjetër përreth, ai e shënoi veten përkundrejt tagrambledhësit duke thënë: “Nuk jam si njerëzit e tjerë, as si ky tagrambledhës”.
Vini re gjithashtu sesi Krishti fillon, sikur të fliste për një bishë të egër, të vështirë për t’u kapur dhe plot dinakëri për të mashtruar ata që nuk janë vigjilentë. Prandaj Ai thotë: “Kini kujdes për lëmoshat tuaja”. Po kështu, edhe Pavli u thotë Filipianëve: “Ruajuni nga qentë”. Dhe me të drejtë, sepse kjo bishë e keqe vjen fshehurazi, pa zhurmë, e fryn gjithçka dhe në mënyrë të pavërejtur zbraz gjithçka që është brenda njeriut.
Meqë Ai kishte folur gjatë për lëmoshën dhe kishte sjellë përpara Perëndinë, “i cili e bën diellin e Tij të lindë mbi të këqinjtë dhe të mirët,” duke i nxitur nga të gjitha anët për të dhënë dhe për t’u gëzuar në bujarinë e tyre, Ai e përmbyll mësimin e Tij duke larguar gjithçka që mund të rëndojë këtë ulli të bukur dhe frytdhënës. Prandaj, Ai thotë: “Kini kujdes që të mos bëni lëmoshën tuaj para njerëzve,” sepse ajo që u përmend më parë është vetë lëmosha e Perëndisë.
Dhe kur tha “të mos e bëni përpara njerëzve,” Ai shtoi “për t’u parë prej tyre”. Edhe pse mund të duket sikur kjo është një përsëritje, në të vërtetë janë dy gjëra të ndryshme. Kjo dallim ka një rëndësi të madhe dhe tregon një kujdes të pashoq. Sepse mund të ndodhë që dikush të bëjë lëmoshë para njerëzve, por pa synuar të duket, dhe po ashtu mund të ndodhë që dikush ta bëjë fshehurazi, por me qëllimin që të zbulohet dhe të vlerësohet prej të tjerëve. Prandaj, Ai nuk e gjykon thjesht veprimin, por synimin, duke e ndëshkuar ose shpërblyer sipas qëllimit që qëndron pas tij.
Nëse kjo saktësi nuk do të zbatohej, shumë njerëz do të stepeshin nga dhënia e lëmoshës, duke menduar se është e pamundur që gjithmonë të bëhet në fshehtësi. Për këtë arsye, Ai na çliron nga ky shqetësim dhe përcakton si ndëshkimin ashtu edhe shpërblimin jo sipas asaj që ndodh jashtë nesh, por sipas qëllimit të zemrës sonë.
Pra, që të mos thuash: “Çfarë? A bëhem unë më i keq nëse dikush më sheh?” – Ai thotë: “Nuk është kjo ajo që kërkoj, por mendësia jote dhe qëndrimi i zemrës sate”. Sepse qëllimi i Tij është që të formësojë shpirtin tonë dhe ta çlirojë nga çdo sëmundje.
Tani që Ai ka ndaluar veprimet për sy e faqe dhe ka shpjeguar pasojën e tyre – d.m.th., që një vepër e tillë bëhet e kotë dhe e pavlerë – Ai sërish i ngre shpirtrat duke u kujtuar atyre Atin dhe Qiellin, që të mos preken vetëm nga humbja e shpërblimit, por të ndjejnë edhe turp përballë Atij që u dha ekzistencën.
“Sepse nuk keni shpërblim,” thotë Ai, “pranë Atit tuaj që është në qiell”.
Por Ai nuk ndalet këtu, përkundrazi, vazhdon më tej, duke shtuar arsye të tjera për ta bërë më të neveritshme një sjellje të tillë. Ashtu si më parë Ai përmendi tagrambledhësit dhe paganët për të turpëruar ata që i imitonin, po kështu këtu përmend hipokritët:
“Prandaj, kur të japësh lëmoshë, mos i bjerë borisë përpara vetes, ashtu si bëjnë hipokritët”.
Sigurisht, ata nuk mbanin vërtet bori, por Ai përdor këtë figurë për të treguar sa e çmendur dhe qesharake është sjellja e tyre, duke i vënë në lojë përmes kësaj metafore. Dhe me të drejtë i quan “hipokritë,” sepse maska që mbajnë është ajo e mëshirës, por brenda tyre fshihet zemërgurësia dhe mungesa e njerëzillëkut. Ata nuk e bëjnë lëmoshën nga dhembshuria për të afërmin, por për të fituar lavdi të rreme, gjë që është forma më e madhe e mizorisë, sepse, ndërsa një tjetër po vdes nga uria, ata nuk përpiqen ta ndihmojnë, por përpiqen të fitojnë lëvdata.
Pra, nuk është thjesht dhënia e lëmoshës ajo që kërkohet, por dhënia me qëllimin e duhur, dhënia për një arsye të drejtë.
Pasi i ka përqeshur plotësisht këta njerëz dhe i ka paraqitur në mënyrë të tillë që dëgjuesit të ndihen të turpëruar prej tyre, Ai e drejton mendjen e tyre të sëmurë dhe, pasi ka treguar si nuk duhet të veprojnë, tani tregon se si duhet të japin lëmoshë.
Si duhet, pra, ta japim lëmoshën?
“Le të mos dijë e majta jote çfarë bën e djathta,” thotë Ai.
Edhe këtu, Ai nuk i referohet duarve në kuptimin e drejtpërdrejtë, por e shpreh në mënyrë figurative dhe të thellë. Ai nënkupton diçka shumë më të madhe: “Nëse është e mundur që as vetë të mos e dish, bëje këtë përpjekje, që, po të ishte e mundur, lëmosha jote të mbetej e fshehtë edhe nga duart që e japin”.
Nuk është, siç thonë disa, që duhet ta fshehim nga njerëzit e gabuar apo mosmirënjohës, por se duhet ta mbajmë të fshehtë nga të gjithë.
Dhe pastaj vjen shpërblimi, mendoni sa i madh është! Sepse, pasi foli për ndëshkimin e atyre që kërkojnë lavdi nga të tjerët, Ai tregon edhe nderimin që do të marrin ata që japin me zemër të pastër. Me të dyja këto, Ai i nxit dhe i udhëheq drejt mësimeve më të larta.
Sepse Ai dëshiron t’u mësojë atyre se Perëndia është i pranishëm kudo dhe se jeta jonë nuk mbaron me këtë botë, por na pret një gjykim edhe më madhështor, ku do të japim llogari për çdo vepër tonën, qoftë ajo e madhe apo e vogël. Asgjë nuk mund të mbetet e fshehtë, edhe nëse duket e fshehur nga njerëzit.
Të gjitha këto Ai i shpreh në mënyrë të nënkuptuar kur thotë: “Ati yt, i cili sheh në fshehtësi, do të të shpërblejë haptazi”.
Ai i vendos përpara një audiencë të madhe dhe të lavdishme spektatorësh dhe i jep pikërisht atë që ai dëshiron, madje me shumicë të madhe. “Çfarë dëshiron?” – thotë Ai. “A nuk dëshiron që dikush të shohë veprat e tua? Ja, ke spektatorë – jo engjëj, as kryeengjëj, por vetë Perëndinë e gjithësisë”.
Dhe nëse dëshiron që edhe njerëzit të jenë dëshmitarë, Ai nuk të privon as nga kjo, por në kohën e duhur ta jep edhe më shumë. Sepse, nëse tani e shfaq veprën tënde, mund ta shohin dhjetë, njëzet, apo ndoshta njëqind njerëz. Por nëse përpiqesh ta mbash të fshehur tani, atëherë vetë Perëndia do ta shpallë para gjithë gjithësisë.
Prandaj, nëse dëshiron që njerëzit t’i shohin veprat e tua të mira, fshihi ato tani, që më vonë të nderohen edhe më shumë, sepse Perëndia vetë do t’i bëjë të dukshme, do të të lavdërojë dhe do t’i shpallë para të gjithëve. Nga ana tjetër, nëse tani njerëzit që të shohin mund të të përçmojnë si mendjemadh, kur të shohin kurorëzimin tënd, jo vetëm që nuk do të të dënojnë, por do të të admirojnë.
Nëse pra, me pak durim, mund të marrësh edhe shpërblimin, edhe lavdërimin më të madh, sa e pakuptimtë është të humbësh të dyja këto për hir të një lavdie të përkohshme? Ndërsa kërkon shpërblimin nga Perëndia, ndërkohë që Ai po të shikon, a nuk është marrëzi të thërrasësh njerëzit si dëshmitarë për ta parë veprën tënde? Nëse duhet bërë një shfaqje e dashurisë sonë, atëherë duhet bërë para Atit tonë qiellor, mbi të gjithë të tjerët, sepse vetëm Ai ka fuqinë si të kurorëzojë, ashtu edhe të ndëshkojë.
Edhe sikur të mos kishte ndëshkim, a nuk do të ishte çmenduri që ai që kërkon lavdi ta braktisë skenën e Perëndisë dhe ta zëvendësojë me atë të njerëzve? Kush është aq i marrë sa, kur mbreti po vjen për të parë veprat e tij, ai të largohet prej tij dhe të zgjedhë si spektatorë lypës dhe të varfër?
Për këtë arsye, Ai jo vetëm që na urdhëron të mos e bëjmë të dukshme veprën tonë, por na porosit edhe të përpiqemi ta mbajmë të fshehtë. Sepse nuk është e njëjta gjë të mos kërkosh famë dhe të përpiqesh të mbetesh i fshehtë.
Lutja në fshehtësi
“Kur të luteni,” thotë Ai, “mos u bëni si hipokritët, sepse ata e duan të luten duke qëndruar në sinagoga dhe nëpër qoshet e rrugëve. Me të vërtetë po ju them, ata tashmë e kanë marrë shpërblimin e tyre. Por ti, kur të lutesh, hyr në dhomën tënde, mbylle derën dhe lutu Atit tënd që është në fshehtësi”.
Edhe këta Ai i quan përsëri “hipokritë” dhe me të drejtë. Sepse, ndërsa shtiren sikur luten te Perëndia, në të vërtetë kërkojnë vëmendjen e njerëzve, duke marrë pamjen jo të përulësisë, por një pamje qesharake. Sepse ai që me të vërtetë bën një lutje të sinqertë, lë mënjanë çdo gjë tjetër dhe i drejtohet vetëm Atij që ka fuqinë t'i përgjigjet. Por nëse e lë mënjanë Perëndinë dhe fillon të vështrosh përreth, duke kërkuar me sy lavdërimin e njerëzve, do të largohesh me duar bosh. Kjo, sepse vetë e ke zgjedhur këtë rrugë.
Për këtë arsye, Ai nuk thotë: “Këta nuk do të marrin shpërblim,” por: “Ata e kanë marrë shpërblimin e tyre”. Do të thotë, ata do të marrin një shpërblim, por vetëm nga ata të cilëve u kërkuan lavdërim, jo nga Perëndia. Sepse Perëndia nuk e dëshiron këtë; Ai ka dashur që shpërblimi të vijë prej Tij, por ata, duke kërkuar vlerësimin e njerëzve, nuk mund të presin më që ta marrin nga Ai, për të cilin nuk kanë bërë asgjë.
Por shih mëshirën e Perëndisë! Ai premton të na shpërblejë edhe për gjërat e mira që i kërkojmë Atij!
Pasi i ka përçmuar ata që nuk luten siç duhet, qoftë për shkak të vendit ku e bëjnë, qoftë për shkak të qëllimit të tyre të shtrembër, Ai na tregon mënyrën më të mirë të lutjes dhe përsëri premton shpërblimin: “Hyr në dhomën tënde”.
“Po atëherë,” mund të thuhet, “a nuk duhet të lutemi në kishë?” Sigurisht që duhet, por me një zemër të pastër dhe pa kërkuar vëmendjen e të tjerëve. Sepse kudo që jemi, Perëndia kërkon sinqeritetin e qëllimit tonë. Edhe nëse hyn në dhomën tënde dhe e mbyll derën, por lutjen e bën për t'u dukur, dyert nuk do të të ndihmojnë aspak.
Vlen të vihet re edhe këtu se sa i saktë është mësimi i Tij kur thotë: “Që të duken përpara njerëzve”. Kështu që, edhe nëse e mbyll derën e dhomës, është më e rëndësishme që të mbyllësh “dyert” e mendjes, duke u shkëputur nga krenaria e kotë. Sepse, ashtu si në çdo gjë tjetër, është mirë të çlirohemi nga lavdia e rreme, aq më tepër në lutje.
Sepse edhe pa këtë tundim, mendja jonë shpesh endet dhe shpërqendrohet. Po nëse hyjmë në lutje të prekur nga kjo sëmundje e kotësisë, kur do të mund të përqendrohemi me të vërtetë në fjalët që po themi? Dhe nëse ne që lutemi nuk jemi të vëmendshëm, si mund të presim që Perëndia të na dëgjojë?
Por ka disa, të cilët, edhe pas një mësimi kaq të fuqishëm dhe të qartë, sillen në mënyrë të papërshtatshme gjatë lutjes. Edhe kur janë të fshehur, ata e bëjnë veten të dukshëm për të gjithë me zërin e tyre, duke folur në mënyrë jo të duhur dhe duke u bërë objekt përqeshjeje, si me gjestet, ashtu edhe me zërin e tyre.
A nuk e sheh se, edhe në treg, nëse dikush vjen duke kërkuar lëmoshë me zhurmë dhe britma, ai e largon atë që mund ta ndihmojë? Por nëse kërkon me qetësi dhe me sjellje të duhur, ai e fiton më lehtë mëshirën e atij që ka fuqinë për të dhënë?
Prandaj, të mos e shprehim lutjen tonë as me gjeste të ekzagjeruara të trupit, as me zë të lartë, por me përqendrim të thellë të mendjes. Të mos e bëjmë këtë me zhurmë, me klithma apo për t’u dukur, duke shqetësuar edhe ata që janë pranë nesh, por me modesti dhe me pendesë të sinqertë në zemër, me lot të brendshëm.
Por ndoshta ti thua: “Jam në dhimbje të madhe dhe nuk mund të mos bërtas!” Edhe në këtë rast, ai që është vërtet i hidhëruar duhet të lutet me përulësi, siç kam thënë më parë.
Sepse edhe Moisiu ishte në ankth dhe u lut në këtë mënyrë, dhe Perëndia e dëgjoi. Për këtë arsye, Perëndia i tha: “Pse po bërtet tek unë?” (Eksodi 14:15).
Edhe Hanna, edhe pse zëri i saj nuk dëgjohej, arriti gjithçka që dëshironte, sepse zemra e saj qante (1 Samuelit 1:13).
Madje edhe Abeli u lut jo vetëm kur ishte gjallë, por edhe kur po vdiste, dhe gjaku i tij lëshoi një britmë më të fuqishme se një trumbetë (Zanafilla 4:10).
Lutja e vërtetë nuk ka nevojë për zhurmë, por për një zemër të përulur dhe të mbushur me besim.
Atëherë edhe ti, psherëti si ai njeri i shenjtë. “Çaj zemrën tënde dhe jo rrobat e tua,” siç ka urdhëruar profeti (Joeli 2:13). Thirr nga thellësitë tek Zoti, sepse është thënë: “Nga thellësitë të kam thirrur, o Zot” (Psalmi 130:1).
Nga brenda, nga zemra, lësho një zë, bëje lutjen tënde një mister. A nuk e sheh se edhe në pallatet mbretërore mbretëron heshtja e madhe dhe gjithçka bëhet me rregull? Po ashtu edhe ti, kur hyn në pallatin qiellor, që është shumë më i lavdishëm se çdo pallat mbi tokë, sill veten me përulësi dhe frikë të shenjtë.
Sepse ti bashkohesh me korin e engjëjve, je në bashkësi me kryeengjëjt dhe këndon me serafimet. Dhe të gjitha këto krijesa qiellore mbajnë rregull të madh dhe lavdërojnë Perëndinë me frikë dhe përulësi. Kur ti lutesh, bëhu pjesë e kësaj harmonie hyjnore dhe ndiq shembullin e tyre të përkushtimit.
Sepse nuk po lutesh përpara njerëzve, por para Perëndisë, i Cili është i pranishëm kudo, i Cili i dëgjon lutjet përpara se të shqiptohen, i Cili i njeh fshehtësitë e mendjes. Nëse lutesh kështu, shpërblimi yt do të jetë i madh.
“Sepse Ati yt, që sheh në fshehtësi, do të të shpërblejë haptas”.
Ai nuk tha: “Do të të falë,” por “do të të shpërblejë,” duke treguar se Perëndia e bën veten borxhli ndaj teje dhe të nderon me një nder të madh. Dhe meqë Ai është i padukshëm, kërkon që edhe lutja jote të jetë e tillë.
Lutja pa fjalë të kota
Pastaj Krishti i mëson vetë fjalët e lutjes dhe thotë:
“Kur të luteni, mos përsëritni fjalë të kota, siç bëjnë paganët”.
Kur foli për bamirësinë, e largoi vetëm dëmin e lavdisë së kotë, pa shtuar asgjë tjetër. Ai nuk tha se nga duhet të vijë lëmosha, si nga puna e ndershme dhe jo nga grabitja ose lakmia, sepse kjo është e vetëkuptueshme. E kishte trajtuar këtë temë më parë kur i bekoi “ata që kanë uri dhe etje për drejtësinë”.
Por lidhur me lutjen, Ai shton edhe më shumë udhëzime, duke na paralajmëruar “të mos përdorim përsëritje të kota”. Dhe ashtu siç i qortoi hipokritët për lutjet e tyre, tani i turpëron edhe paganët, duke e bërë të neveritshme sjelljen e tyre. Sepse asgjë nuk dhemb më shumë sesa të krahasohesh me njerëz të humbur.
Këtu Krishti e quan “përsëritje të kotë” kërkimin e gjërave të padenja: pushteteve, lavdisë, fitores ndaj armiqve, pasurisë së tepërt dhe çdo gjëje që nuk është për shpirtin tonë.
“Sepse Ati juaj e di se çfarë ju nevojitet, para se t’ia kërkoni”.
Me këtë Ai na mëson që të mos e zgjasim lutjen kot, jo në kohëzgjatje, por në numrin dhe gjatësinë e fjalëve të tepërta. Sepse këmbëngulja në të njëjtën lutje është një detyrë, siç është thënë: “Qëndroni këmbëngulës në lutje”. (Romakëve 12:12).