Homelia XVII mbi Ungjillin sipas Mateut ( Pjesa e dytë )

5. “Përsëri keni dëgjuar se u është thënë të vjetërve: Mos bëj be të rreme, por t’i mbash betimet e tua te Zoti. Por unë po ju them juve, të mos bëni be fare…”

Pse kaloi menjëherë te betimi i rremë dhe jo te vjedhja, duke e anashkaluar atë urdhërim? Sepse ai që vjedh, shpesh betohet gjithashtu; por ai që nuk di as të betohet dhe as të flasë gënjeshtra, aq më pak do të zgjedhë të vjedhë. Kështu, përmes këtij urdhërimi, Ai ka ndaluar edhe mëkatin tjetër, sepse gënjeshtra buron nga vjedhja.

Por çfarë do të thotë “por t’i mbash betimet e tua te Zoti?” Do të thotë: “Ji i vërtetë kur betohesh”.. “Por unë ju them: Mos u betoni fare”.

Më tej, për t’i larguar edhe më shumë nga betimi mbi Zotin, Ai thotë: “As për qiellin, sepse është froni i Zotit; as për tokën, sepse është stoli i këmbëve të Tij; as për Jerusalemin, sepse është qyteti i Mbretit të Madh”. Ai i flet nga shkrimet profetike, duke treguar se fjalët e Tij nuk janë kundër të lashtëve, por në përputhje me ta.

Shiko, të lutem, mbi çfarë baze Ai i madhëron elementët: jo për natyrën e tyre, por për lidhjen që kanë me Zotin, siç është shprehur në mënyrë hyjnore. Sepse, duke qenë se idhujtaria ishte shumë e përhapur, që elementët të mos vlerësoheshin për vlerën e tyre të brendshme, Ai u dha një arsye që e çon lavdinë tek Zoti. Ai nuk tha: “Sepse qielli është i bukur dhe i madh,” ose “sepse toka është e dobishme,” por “sepse qielli është froni i Zotit, dhe toka stoli i këmbëve të Tij,” duke i drejtuar në çdo anë drejt Zotit.

“As për kokën tënde,” thotë Ai, “sepse nuk mund të bësh as një qime të bardhë apo të zezë”.

Këtu përsëri, nuk është që Ai (Perëndia) habitet me njeriun, prandaj e ndalon atë që të betohet mbi kokën e vet (sepse kështu njeriu do të adhuronte veten), por e drejton lavdinë tek Perëndia, duke treguar se njeriu nuk është zot i vetes së tij, e aq më pak i betimeve që bën mbi kokën e tij. Sepse, nëse askush nuk do t’ia jepte fëmijën e tij dikujt tjetër, aq më pak Perëndia do t’ia dorëzonte krijimin e Tij njeriut. Sepse, edhe pse është koka jote, ajo i përket një tjetri (Perëndisë); dhe jo vetëm që nuk je zot i saj, por as nuk mund të bësh as gjënë më të vogël me të. Ai nuk thotë: “Nuk mund të bësh që një fije floku të rritet”, por thotë: “Nuk mund të ndryshosh as cilësinë e saj”.

Por dikush mund të pyesë: “Çfarë mund të ndodhë nëse dikush të kërkon dhe të detyron të betohesh?” Atëherë, frika ndaj Perëndisë le të jetë më e fuqishme se detyrimi, sepse, nëse do të sillesh gjithmonë me justifikime të tilla, nuk do të zbatosh asnjë nga ato urdhërime që vijnë nga Ai.

Po, sepse fillimisht për gruan tënde mund të thuash: “Po sikur të jetë grindavece dhe e pabindur?” Pastaj, për syrin e djathtë: “Po sikur ta dua shumë dhe të mos mund të heq dorë?” Për shikimin e pandershëm: “Po sikur të mos mundem ta shmang shikimin?” Dhe për zemërimin kundër vëllait të thuash: “Po sikur të jem i papërmbajtur dhe të mos mund ta kontrolloj gjuhën time?” Në këtë mënyrë, do të shkelësh mbi të gjitha mësimet e Tij.

Megjithatë, në lidhje me ligjet njerëzore, nuk guxon të përdorësh justifikime të tilla, dhe nuk thua: “Po sikur të ndodhë kjo ose ajo?” Por, me dëshirë ose pa dëshirë, i pranon ato që janë shkruar.

Përveç kësaj, nuk do të ketë asnjëherë një detyrim të tillë për ty. Sepse ai që i ka kushtuar vëmendje atyre bekimeve të mëparshme dhe e ka formuar veten sipas asaj që Krishti urdhëroi, nuk do të përballet me presione të tilla nga askush, pasi do të respektohet dhe nderohet nga të gjithë. Por le të jetë fjala juaj: Po, po; Jo, jo; sepse e tepërta e këtyre është nga i ligu”.

Por, çfarë do të thotë “e tepërta” e po-së dhe jo-së?

Në këtë rast, bëhet fjalë për betimin dhe jo për betimin e rremë. Kjo e fundit është krejtësisht e qartë dhe askush nuk ka nevojë të mësojë se vjen nga i ligu; dhe nuk është tepricë, por e kundërta e së mirës. Ndërsa teprica nënkupton diçka më shumë, diçka të shtuar mbi atë që është e nevojshme, siç është betimi. “Dikush mund të pyesë: “A është kjo nga i ligu? Dhe, nëse do të ishte nga i ligu, si mund të ishte një ligj?”
Po kështu mund të thuash edhe për gruan: “Si mund të quhet tani tradhti bashkëshortore ajo që më parë ishte e lejuar?”

Çfarë përgjigje mund të japim për këtë? Që urdhërimet e atëhershme iu përshtatën dobësisë së atyre që i pranonin ligjet. Sepse edhe të adhurosh me tymin e flijimit është krejtësisht e pavlerë për Zotin, ashtu si të flasësh si fëmijë është e pavlerë për një filozof. Në atë kohë, ajo që tani quhet tradhti bashkëshortore ishte e lejuar dhe betimi nuk shihej si diçka nga i ligu, sepse parimet e virtytit ende nuk ishin përparuar.

Por, nëse këto gjëra do të kishin qenë që nga fillimi ligje të djallit, ato nuk do të kishin çuar në një të mirë kaq të madhe. Po, sepse nëse ato nuk do të kishin paraprirë, këto urdhërime që kemi tani nuk do të ishin pranuar kaq lehtë. Mos kërko përsosmërinë e tyre tani, kur koha e përdorimit të tyre ka kaluar, por vlerësoji ato, atëhere kur ishin të domosdoshme për kohën. Ose, nëse dëshiron, vlerësoji edhe tani. Po, sepse edhe tani virtyti i tyre është i dukshëm, dhe më së shumti për shkak të arsyes për të cilën i kritikojmë. Fakti që tani duken të papërshtatshme, është lavdia më e madhe e tyre. Sepse, nëse nuk do të na kishin edukuar mirë dhe nuk do të na kishin përgatitur për të pranuar urdhërimet më të mëdha, nuk do të ishin parë kështu.

Ashtu si gjiri i nënës, që pasi ka përmbushur rolin e vet dhe e ka ushqyer foshnjën, bëhet i panevojshëm kur fëmija kalon në një regjim ushqimor për moshë më të rritur, dhe prindërit që më parë e konsideronin të domosdoshëm për foshnjën, tani e tallin dhe madje e lyejnë gjirin me ilaçe të hidhura (që, kur fjalët nuk arrijnë të largojnë dëshirën e paarsyeshme të fëmijës për të, gjërat e hidhura ta shuajnë këtë dëshirë); po kështu edhe Krishti thotë se këto (si betimet) janë të liga, jo për të treguar se ligji i vjetër ishte nga djalli, por për t’i larguar ata me një zell të madh nga varfëria e tyre e vjetër shpirtërore.

Këto gjëra Ai ua tha atyre (ndjekësve të Tij); por për sa i përket judenjve, që mbetën të pandjeshëm dhe këmbëngulën në rrugët e tyre të vjetra, Ai e rrethoi qytetin e tyre me tmerrin e robërisë, si me një ilaç të hidhur, dhe e bëri të paarritshëm. Por, meqë as kjo nuk i ndaloi, por ata vazhduan të dëshironin ta shihnin përsëri dhe shkonin drejt tij ashtu si një fëmijë drejt gjirit të nënës, Ai e fshehu krejt nga ta: e rrëzoi dhe shumicën e tyre i çoi larg tij. Njësoj si ndodh me bagëtitë tona, ku shumë njerëz duke i ndarë viçat nga lopët, më në fund i largojnë ata nga varësia ndaj qumështit.

Por nëse ligji i vjetër do të kishte qenë i djallit, nuk do t’i kishte larguar njerëzit nga idhujtaria, përkundrazi, do t’i kishte shtyrë drejt saj dhe do t’i kishte zhytur më thellë në të; sepse këtë dëshiron djalli. Por tani shohim që ligji i vjetër prodhoi një efekt të kundërt. Në fakt, edhe betimi u urdhërua në atë kohë për këtë arsye: që njerëzit të mos betoheshin për idhujt. Sepse ai tha: “Do të betoheni për Zotin e vërtetë”. Pra, përfitimet që solli ligji nuk ishin të vogla, por shumë të mëdha. Sepse të kalonin te “ushqimi i fortë” ishte rezultat i përkujdesjes së Tij.

“Por atëherë,” mund të thuhet, “a nuk është betimi diçka e ligë?” Po, sigurisht që është, por tani, pas një standardi të tillë të lartë vetëpërmbajtjeje; por në kohët e mëparshme nuk ishte kështu.

“Por si,” mund të thotë dikush, “mund të bëhet e njëjta gjë herë e mirë, herë jo e mirë?” Përkundrazi, unë pyes: si mund të mos ndodhë kështu, kur gjithçka përreth dëshmon se është e tillë? Artet, frytet e tokës dhe të gjitha gjërat e tjera?

Shiko, për shembull, te vetë natyra jonë njerëzore. Në moshën e hershme, ta mbash foshnjën në krahë është diçka e mirë, por më vonë kur rritet bëhet e dëmshme. Të hash ushqim të zbutur është diçka e dobishme në vitet e para të jetës, por më vonë bëhet e neveritshme. Të ushqehesh me qumësht dhe të shkosh te gjiri i nënës fillimisht është e dobishme dhe e shëndetshme, por më pas sjell rënie dhe dëm. A e vë re si të njëjtat veprime, sipas kohës dhe rrethanave, shfaqen herë të mira dhe herë të dëmshme?

Po ashtu, të veshësh rrobat e një fëmije është e përshtatshme kur je djalë i vogël, por kur bëhesh burrë, kjo është e turpshme. Nga ana tjetër, gjërat e një burri janë të papërshtatshme për një fëmijë. Vishe një djalë të vogël me rrobat e një burri dhe kjo do të shkaktojë të qeshura, madje edhe rrezik për të, pasi shpesh do të pengohet duke ecur. Jepi një fëmije detyrat e një të rrituri – të merret me çështje publike, me tregëti, të mbjellë, të korrë – dhe përsëri kjo do të shkaktojë të qeshura.

Pse po i përmend këto gjëra? Sepse edhe vrasja, e cila pranohet nga të gjithë si një shpikje e të ligut, në rrethana të caktuara, solli nderime. Kështu, Phinehasi, që vrau dikë, u shpërblye me priftërinë. Për faktin që vrasja është një vepër e atij që sapo përmenda (djallit), dëgjo çfarë thotë Krishti: “Ju bëni veprat e atit tuaj; ai ishte vrasës që nga fillimi”. Por Phinehasi vrau dhe “iu numërua si drejtësi,” dhe Abrahami, që jo vetëm vrau, por ishte gati të vriste edhe birin e tij (diçka shumë më e rëndë), fitoi më shumë lavdi. Edhe Pjetri, që kreu një vrasje të dyfishtë, megjithatë, ajo që bëri ishte nga Shpirti.

Prandaj, nuk duhet të shqyrtojmë thjesht veprimet, por edhe kohën, shkaqet, qëllimin, ndryshimin mes personave dhe gjithçka tjetër që i shoqëron ato. Këto duhet t’i hetojmë me kujdes të madh, sepse vetëm kështu mund të arrijmë te e vërteta.

Dhe le të jemi të përpiktë, nëse dëshirojmë të arrijmë në mbretërinë e Perëndisë, të tregojmë diçka më shumë se urdhërimet e vjetra; sepse pa këtë, nuk mund të arrijmë në ato që janë të qiellit. Sepse nëse arrijmë vetëm deri në të njëjtin masë, atë të të lashtëve, do të qëndrojmë jashtë atij pragut; sepse “nëse drejtësia juaj nuk tejkalon drejtësinë e skribëve dhe farisenjve, nuk mund të hyni në mbretërinë e Perëndisë”.

Megjithatë, megjithëse një kërcënim kaq i fortë është shënuar, ka disa që jo vetëm që nuk e kalojnë këtë drejtësi, por edhe bie nën të; jo vetëm që shmangin betimet, por edhe bëjnë betime të rreme; jo vetëm që shmangin shikimin e papastër, por edhe bien në aktin e vetë mëkatit. Dhe të gjitha gjërat e tjera që janë të ndaluara, guxojnë t’i bëjnë, sikur të ishin të pavetëdijshëm: duke pritur vetëm një gjë, ditën e dënimit, dhe momentin kur do të paguajnë dënimin më të rëndë për veprat e tyre të liga. Ky është fati i atyre që kanë mbyllur jetën e tyre në mëkat; sepse këta kanë arsye të dëshpërohen dhe të presin vetëm dënim, ndërsa ata që janë ende këtu, kanë mundësinë të rinisin luftën dhe ta fitojnë, duke u kurorëzuar me lehtësi.

Prandaj, mos u dëshpëro, o njeri, as mos hiq dorë nga serioziteti yt i vyer; sepse, në të vërtetë, gjërat që urdhërohen nuk janë të rënda. Çfarë mund të ketë vështirësi, të shmangësh një betim? Po, kërkon ndonjë para? A është një mundim dhe punë e lodhshme? Mjafton vetëm ta kesh vendosur dhe gjithëçka është bërë.

Por nëse më thua se ky është zakoni yt, pikërisht për këtë arsye unë them se të bësh atë që është e drejtë është e lehtë. Sepse nëse e shndërron veten me të tjera zakone, do të kishe arritur gjithçka. Mendo, për shembull, se si ndër grekë, në shumë raste, ata që kishin një të folur të penguar e kishin shëruar plotësisht me shumë ushtrim; ndërsa të tjerë, që kishin zakonin e ngritjes së shpatullave në mënyrë të pahijshme dhe të lëvizjes së vazhdueshme të tyre, i kishin korrigjuar duke vendosur një shpatë mbi to.

Shkoni në Ishujt e Kitimit dhe dërgoni te Kedari, dhe shikoni nëse kombet do të ndryshojnë perënditë e tyre, që megjithatë nuk janë perëndia. Po ashtu, tek kafshët na dërgon shpesh, duke thënë kështu: “Shko te miri, o lenxhi, dhe merr shembull nga mënyra e saj;” dhe “shko te bleta”.

Prandaj, këtë po ju them edhe juve tani: shqyrtoni filozofët e grekëve, dhe kështu do të dini sa e madhe është dënimi që meritojmë ne, që shkelim ligjet e Zotit: ata për të ruajtur dukjen para njerëzve, kanë bërë përpjekje të jashtëzakonshme, ndërsa ju nuk bëni të njëjtin mundim, as për gjërat e Qiejve.

Por nëse përgjigjeni: “Zakoni ka një fuqi të mrekullueshme për të mashtruar edhe ata që janë shumë të përkushtuar,” këtë e pranoj gjithashtu; megjithatë, ka diçka tjetër që po them bashkë me këtë: që ashtu siç ka fuqi të mashtruar, gjithashtu është e lehtë të korrigjohet. Sepse nëse vendos të kesh njerëz që të mbikëqyrin, si shërbëtorin, gruan, mikun, do të mund të ndalosh zakonet e këqija, duke u shtyrë dhe kufizuar fort nga të gjithë. Nëse e arrin këtë për vetëm dhjetë ditë, atëherë pas kësaj nuk do të kesh nevojë për më shumë kohë, por gjithçka do të jetë e sigurt për ty, e rrënjosur dhe e fortë në zakonet më të mira.

Prandaj, kur të fillosh të korrigjosh këtë, edhe nëse shkel ligjin tënd një herë, një herë tjetër, ose madje njëzet herë, mos u dëshpëro, por ngrihu sërish dhe vazhdo me të njëjtën përpjekje, dhe padyshim që do të triumfosh.

Sepse betimi i rremë padyshim që nuk është një keqardhje e vogël. Nëse të betohesh është keq, sa më i madh është dënimi që sjell betimi i rremë!

A e lavdëruat atë që është thënë? Jo, unë nuk dua lavdërime, as turbullira, as zhurmë. Vetëm një gjë dua, që me qetësi dhe me mendje të hapur, të dëgjoni dhe të bëni atë që është thënë. Ky është lavdërimi, kjo është mirënjohja për mua. Por nëse lavdëron atë që thashë, por nuk bën atë që lavdëron, dënimi është më i madh, akuza më e rëndë: dhe për ne është turp dhe tallje. Sepse ato që janë këtu nuk janë një shfaqje dramatike; as nuk jeni ulur tani për të parë aktorë, e thjesht për t’i duartrokitur. Ky vend është një shkollë shpirtërore. Prandaj, ka vetëm një qëllim, të realizoni në mënyrë të duhur ato që janë thënë dhe të tregoni bindjen tuaj me veprat. Sepse vetëm atëherë do të kemi fituar gjithçka. Të thënat janë të vërteta, dhe për sa i përket gjërave që po ndodhin, ne siç janë tani, me të vërtetë e kemi dorëzuar veten në dëshpërim. Sepse nuk kam pushuar së dhëni këshillat e tilla as atyre që kam takuar veçmas, as në bisedat me ju të gjithëve. Megjithatë, nuk shoh asnjë përfitim, përkundrazi, ju ende mbeteni të ngulitur te fillimet e vjetra të vështira, dhe kjo mjafton që mësuesi të mbushet me lodhje.

Shih, për shembull, vetë Pavlin, që kishte vështirësi ta duronte, sepse nxënësit e tij po ndaleheshin me mësimet e mëparshme: “Sepse kur për kohën,” thotë ai, “duhet të jeni mësues, ju keni nevojë të mësoni përsëri ato që janë parimet e para të fjalëve të Zotit”.

Prandaj, ne gjithashtu pikëllohemi dhe vajtojmë. Dhe nëse shoh që vazhdoni, do t'ju ndaloj të futeni më tej në këtë prag të shenjtë dhe të merrni pjesë në misteret e pavdekshme; ashtu siç bëjmë me ata që janë të angazhuar në kurvëri dhe tradhti, dhe me ata që akuzohen për vrasje. Po, sepse është më mirë të ofrojmë lutjet tona të zakonshme, me dy ose tre, që mbajnë ligjet e Zotit, sesa të mblidhni një turmë mëkatarësh dhe që prishin të tjerët.

Le të mos kem asnjë njeri të pasur, as një pushtetar, që të më ngacmojë këtu dhe të ngrejë vetullat; të gjitha këto janë për mua një përrallë, një hije, një ëndërr. Sepse askush nga ata që janë tani të pasur, nuk do të ngrihet për të më mbrojtur atje, kur të thirrem për t'u përgjigjur dhe të akuzohem, për mos i mbrojtur me të gjithë përkushtimin ligjet e Zotit. Sepse kjo, kjo e shkatërroi edhe atë burrë të mrekullueshëm të vjetër, edhe pse në jetën e tij nuk kishte asnjë mundësi për të akuzuar; megjithatë, për shkak se kaloi pa vëmendje shtypjen e ligjeve të Zotit, u dënua me fëmijët e tij dhe pagoi atë dënim të rëndë. Dhe nëse, aty ku autoriteti absolut i natyrës ishte kaq i madh, ai që nuk trajtoi fëmijët e tij me duar të forta përjetoi një dënim të tillë të madh; sa mëshirë do të kemi ne, të çliruar nga ai sundim, dhe akoma shkatërrojmë gjithçka përmes lavdërimeve të kota?

No comments

Leave a reply