Homelia XVIII mbi Ungjillin sipas Mateut
MATT. V. 38, 39, 40.
“Keni dëgjuar se është thënë: “Sy në vend të syrit, edhe dhëmb në vend të dhëmbit”. Por unë po ju them juve, të mos i qëndroni kundër të ligut; por atij që të të bjerë ty një shuplakë në faqen tënde të djathtë, ktheja atij edhe tjetrën. Edhe atij që don të hedhi ty në gjyq, e të marrë këmishën tënde, lëri atij edhe rrobën”.
A e kuptoni se kur ligji thoshte të shkulnim syrin që na bënte të mëkatonim, nuk i referohej një syri të vërtetë, por atij që përmes “miqësisë” së tij na dëmton dhe na shtyn drejt shkatërrimit? Sepse Ai që tani përdor fjalë kaq të fuqishme, dhe që nuk ju lejon të hakmerreni edhe nëse dikush ju nxjerr syrin, si do të kishte bërë një ligj, ku sipas të cilit të nxirrnit vetë syrin tuaj?
Por nëse dikush akuzon ligjin e lashtë për urdhrat e tij, duke pretenduar se ai nxit hakmarrje, një gjë e tillë tregon paaftësinë e të kuptuarit në të vërtetë të urtësisë që duhet të ketë një ligjvënës dhe të aftësisë për të vlerësuar rrethanat dhe mundësitë. Sepse, nëse do të reflektonte se kush ishin ata që i dëgjonin këto fjalë, si ishin të predispozuar dhe kur i morën këto ligje, ai do të pranojë urtësinë e Ligjvënësit dhe do të shohë që është i njëjti që i krijoi të dyja ligjet – si atë të mëparshmin, ashtu edhe këtë të riun – dhe që të dyja i shkroi me shumë dobi dhe në kohën e duhur.
Po, sepse nëse që në fillim Ai do t’i kishte urdhëruar këto parime të larta dhe të vështira, njerëzit nuk do t’i kishin pranuar as ato, e as ligjet e tjera. Por tani, duke i vendosur në kohën e tyre, Ai ka përmirësuar të gjithë botën përmes të dyjave.
Përveç kësaj, Ai nuk e urdhëroi këtë që të hakmerremi duke shkulur syrin e tjetrit, por që të përmbahemi nga dëshira për të shkaktuar dëm. Kërcënimi i ndëshkimit ka një ndikim të fuqishëm në frenimin e prirjeve tona.
Kështu, Ai po mbjell në heshtje farën e një vetëpërmbajtjeje të thellë, duke na urdhëruar që të mos hakmerremi vetëm me veprat që na janë bërë. Megjithatë, është e qartë se ai që e ka nisur shkeljen është i denjë për një ndëshkim më të madh, dhe kjo është në përputhje me natyrën e drejtësisë. Por, duke synuar të bashkojë mëshirën me drejtësinë, Ai e ndëshkon atë që ka bërë shkeljen më të madhe me një ndëshkim më të lehtë nga sa meriton, duke na mësuar që, edhe kur vuajmë, të tregojmë përmbajtje dhe maturi të madhe.
Duke përmendur ligjin e lashtë dhe duke e njohur atë plotësisht, Ai përsëri tregon se nuk është vëllai ynë ai që ka kryer këto vepra, por i ligu. Për këtë arsye Ai ka shtuar: “Por unë po ju them: mos i qëndroni kundër të ligut”. Ai nuk tha: “Mos i qëndroni kundër vëllait tuaj”, por “të ligut”, duke treguar se janë nën ndikimin e tij që njerëzit guxojnë të veprojnë kështu; dhe në këtë mënyrë, lehtëson dhe largon në fshehtësi pjesën më të madhe të zemërimit tonë ndaj agresorit, duke ia kaluar fajin një tjetri.
“Çfarë atëherë”? mund të thuhet, “A nuk duhet ti rezistojmë të ligut”? Sigurisht që duhet, por jo në këtë mënyrë, por ashtu siç na ka urdhëruar Ai: duke iu dorëzuar padrejtësisë; sepse në këtë mënyrë do të fitosh mbi të. Sepse një zjarr nuk mund të shuhet nga zjarri, por zjarri mund të shuhet nga uji. Dhe për të të treguar se edhe nën ligjin e lashtë, ai që vuan, fiton më tepër dhe është ai që merr kurorën; shqyrto çfarë ndodh, dhe do të shohësh që përparësia e tij është e madhe. Sepse ai që ka filluar me vepra të padrejta, ka shkatërruar vetë sytë e të dyve, të fqinjit dhe të vetit (prandaj edhe është me të drejtë i urryer nga të gjithë, dhe mbi të drejtohen mijëra akuza); ndërsa ai që është dëmtuar, edhe pas një hakmarrjeje të barabartë, nuk ka bërë asgjë të tmerrshme. Prandaj ka shumë që e ndiejnë keqardhje për të, sepse mbetet i pastër nga shkelja, edhe pasi është hakmarrë.
Dhe, ndonëse fatkeqësia duket e barabartë për të dy palët, dënimi që jepet për të nuk është i barabartë, as me Perëndinë, as me njerëzit. Kështu, duket se në fund fatkeqësia nuk është e barabartë”.
Në fillim Ai tha: “Ai që zemërohet me vëllain e tij pa shkak” dhe “ai që e quan atë të pavlerë do të jetë në rrezik të zjarrit të ferrit”. Këtu, Ai kërkon një vetëpërmbajtje edhe më të madhe, duke urdhëruar atë që pëson keq, jo vetëm të qëndrojë i qetë, por madje të tregojë më shumë gatishmëri, duke ofruar edhe faqen tjetër.
Ai e thotë këtë, jo vetëm për të rregulluar se si duhet të reagojmë ndaj një goditjeje të tillë, por edhe për të na mësuar durimin që duhet të praktikojmë në të gjitha sprovat tona. Ashtu si kur Ai tha: “Kush e quan vëllain e tij të pavlerë është në rrezik të ferrit”, nuk fliste vetëm për këtë fjalë të veçantë, por për të gjitha fyerjet, edhe në këtë rast Ai bën një ligj që ne jo vetëm ta durojmë burrërisht kur goditjen, por që të mbetemi të paqtë, pas çfarëdogjëje që të pësojmë. Për këtë arsye, Ai përmendi fyerjen më ekstreme dhe këtu zgjodhi atë që duket si goditja më poshtëruese nga të gjitha – goditjen në faqe, e mbushur plot me arrogancë.
Ai e urdhëron këtë duke pasur parasysh si atë që godet, ashtu edhe atë që goditet. Sepse ai që fyhet nuk do ta mendojë se po pëson ndonjë dëm, duke u mësuar kështu me vetëpërmbajtje (madje nuk do ta ndiejë as fyerjen, duke luftuar më tepër për një shpërblim sesa duke u ndjerë i sulmuar); ndërsa ai fyen do të ndjejë turp dhe nuk do të japë një goditje të dytë, sado i egër të jetë, përkundrazi, do të dënojë veten me gjithë zemër për të parën.
Sepse asgjë nuk e ndalon më mirë një dhunues sesa kur viktima e tij e duron me qetësi atë që ndodh. Dhe kjo jo vetëm që i pengon ata të vazhdojnë me dhunë, por gjithashtu i bën të pendohen për atë që kanë bërë më parë, duke u mahnitur nga një durim i tillë dhe duke u tërhequr mbrapsht. Kjo i bën ata më miqësorë ndaj nesh, madje skllevër të sjelljes sonë të mirë, e jo thjesht miq, në vend të urrejtës dhe armiqësisë; ndërsa hakmarrja bën të kundërtën: ajo i turpëron të dyja palët, i bën më të këqij dhe e ndez zemërimin në një flakë më të madhe, që shpesh përfundon edhe deri në vdekje, duke kaluar nga e keqja në më të keqen.
Prandaj, Ai jo vetëm që të ndaloi të zemërohesh kur goditesh, por të urdhëroi të plotësosh edhe dëshirën e tjetrit, që as goditja e parë të mos duket se ndodhi kundër vullnetit tënd. Sepse kështu, sado i paturpshëm të jetë ai, ti do të jesh në gjendje ta godasësh me një “goditje” vdekjeprurëse të ndërgjegjes, më shumë sesa po ta kishe goditur me dorën tënde; ose, nëse paturpësia e tij është edhe më e madhe, ti do ta bësh edhe më të butë në përpjesëtim me durimin tënd.
“Edhe atij që don të hedhi ty në gjyq, e të marrë këmishën tënde, lëri atij edhe rrobën”.
Sepse Ai nuk kërkon vetëpërmbajtje vetëm në çështjen e goditjeve, por edhe në çështjen e pasurive tona. Për këtë arsye, Ai përdor sërish një figurë të fuqishme. Ashtu si më parë na urdhëroi të mposhtim të keqen duke duruar, kështu edhe këtu na mëson që, përmes vetëflijimit, të pranojmë të na hiqet më shumë nga sa priste dhunuesi. Megjithatë, Ai nuk e thotë thjesht, por thekson edhe më tepër, duke mos thënë, “jepi rrobën atij që të kërkon”, por “atij që të padit në gjyq”, që do të thotë, “nëse të tërheq në gjyq dhe të shkakton telashe”.
Ashtu si më parë, pasi ndaloi të quanim dikë të marrë ose të zemëroheshim pa shkak, Ai kërkoi më shumë, duke urdhëruar të ofrojmë edhe faqen tjetër; po kështu edhe këtu, pasi tha, “Pajtohu me kundërshtarin tënd”, Ai e zgjeron më tej mësimin. Tani, Ai na urdhëron jo vetëm të japim atë që kërkon tjetri, por edhe të tregojmë një bujari edhe më të madhe se aq.
“Po atëherë!” mund të thotë dikush, “A duhet të shkoj
përreth i zhveshur?”
Nëse do t'i zbatonim këto fjalë me përpikëri, nuk do të mbeteshim të zhveshur;
përkundrazi, do të ishim më të veshur se të gjithë. Së pari, askush nuk do të
guxonte të sulmonte njerëz me një shpirt të tillë; dhe së dyti, edhe nëse
dikush do të ishte aq i egër dhe i pamëshirshëm sa të shkonte deri në atë pikë,
shumë të tjerë do të gjenin mënyra për ta veshur atë që vepron me një
vetëpërmbajtje të tillë, jo vetëm me rroba, por edhe me vetë mishin e tyre,
nëse do të ishte e mundur.
Për më tepër: edhe nëse për një vetëflijim të tillë dikush do të mbetej i zhveshur, nuk do të ishte aspak një turp. Sepse Adami gjithashtu ishte “i zhveshur” në parajsë “dhe nuk ndjente turp;” dhe Isaia ishte “i zhveshur dhe i zbathur”, por më i lavdishëm se të gjithë judenjtë; po ashtu edhe Josifi, kur hoqi rrobat e tij, shkëlqeu më shumë se kurrë. Të jesh i zhveshur në këtë mënyrë nuk është një e keqe, por të jesh i veshur siç jemi ne tani, me rroba të shtrenjta, ky është një turp dhe një absurditet. Për këtë arsye, ata u lavdëruan nga Zoti, ndërsa këta i qorton, si me profetët, ashtu edhe me apostujt.
Prandaj, mos të mendojmë se urdhërimet e Tij janë të pamundura. Përkundrazi, përveç dobisë së tyre, ato janë shumë të lehta, nëse jemi të matur. Dhe përfitimi i tyre është aq i madh, sa bëhet një ndihmë e madhe, jo vetëm për ne, por edhe për ata që na keqpërdorin. Pikërisht në këtë qëndron madhështia e tyre: se ndërsa na mësojnë të durojmë të padrejtën, në të njëjtën kohë mësojnë edhe ata që bëjnë të keqen të vetëpërmbahen. Sepse ndërsa ai, nga ana e tij, mendon se është një gjë e madhe të marrë atë që i përket të tjerëve, ti i tregon atij se për ty është e lehtë të japësh edhe atë që nuk të kërkon. Duke e kundërpeshuar beskinërinë e tij me bujari dhe lakminë e tij me një moderim të mençur, mendo çfarë mësimi merr ai, duke mos u mësuar vetëm me fjalë, por edhe me vepra, që të përbuzë vesin dhe të kërkojë virtytin.
Sepse Zoti dëshiron që të jemi të dobishëm jo vetëm për veten tonë, por edhe për të gjithë fqinjët tanë. Nëse ti jep dhe shmang paditë, atëherë ke kërkuar vetëm të mirën tënde; por nëse i jep edhe diçka tjetër, e bën edhe atë më të mirë dhe e largon me një qëndrim më pozitiv. E tillë është natyra e kripës, e cila, sipas Tij, duhet të përfaqësojmë: ajo ruan veten dhe gjithçka tjetër me të cilën bashkohet. E njëjta gjë vlen edhe për dritën, sepse ajo ndriçon objektet si për vetë njeriun, ashtu edhe për të tjerët.
Prandaj, duke të vënë në radhën e këtyre gjërave, ndihmoje edhe atë që është në errësirë dhe mësoja se ai nuk ka marrë asgjë me forcë; bindja se nuk ka bërë ndonjë padrejtësi. Sepse, në këtë mënyrë, edhe ti vetë do të jesh më i respektuar, nëse tregon se e ke dhënë lirshëm dhe nuk je grabitur. Ktheje, pra, mëkatin e tij në një dëshmi të bujarisë tënde përmes moderimit tënd.
Dhe nëse kjo të duket e madhe, prit, dhe do të shohësh qartë se ende nuk ke arritur në përsosmëri. Sepse as këtu nuk ndalet Ai, që vendos ligje për një durim të përkryer, por shkon edhe më tej, duke thënë: “Nëse dikush të detyron të ecësh një milje, shko me të dy milje”. A sheh sa i lartë është vetëflijimi? Edhe pasi ke dhënë xhaketën dhe mantelin, edhe nëse armiku yt dëshiron të përdorë trupin tënd të zhveshur për punë të lodhshme dhe të padrejta, sërish (thotë Ai) mos e ndalo. Sepse Ai dëshiron që t’i konsiderojmë të gjitha gjërat të përbashkëta, si trupat tanë, ashtu edhe pasuritë tona, qoftë për ata që janë në nevojë, qoftë për ata që na ofendojnë: sepse e para vjen nga mëshira, ndërsa e dyta nga guximi.
Për këtë arsye Ai tha: “Nëse dikush të detyron të ecësh
një milje, shko me të dy”.
Përsëri duke të ngritur më lart dhe duke të urdhëruar të tregosh të njëjtin
qëndrim bujar. Sepse, nëse në gjërat për të cilat foli në fillim, që janë shumë
më të vogla se këto, ka kaq shumë bekime të shpallura për to, mendo çfarë
shpërblimi i pret ata që i zbatojnë siç duhet këto urdhëresa dhe çfarë bëhen
ata, edhe para shpërblimit, duke arritur lirinë e plotë nga pasionet,
pavarësisht nga trupi njerëzor dhe i prekshëm.
Sepse, kur as ofendimet, as goditjet, as grabitja e pronës nuk i lëndojnë ata, ndërsa shtojnë durimin e tyre me masë të madhe, mendo çfarë lloj trajtimi po kalon shpirti i tyre. Prandaj, ashtu si për goditjet dhe për pasurinë, kështu edhe në këtë rast, Ai na ka urdhëruar të veprojmë. “Pse”, thotë Ai, “a flas vetëm për ofendimet dhe pronën? Edhe nëse dikush dëshiron të përdorë gjymtyrët e tua për punë të lodhshme dhe padrejtësi, sërish duhet të triumfosh dhe të kalosh përtej dëshirës së padrejtë të tij”.
Sepse “të detyrosh” do të thotë të tërheqësh padrejtësisht dhe pa arsye, me qëllim përbuzjeje. Sidoqoftë, edhe për këtë duhet të jesh i gatshëm në pozicionin tënd, duke duruar më shumë sesa dëshiron tjetri të të shkaktojë.
“Jepi atij që lyp prej teje; edhe mos e kthe fytyrën
mënjanë prej atij që do hua prej teje”.
Këto të fundit janë më të vogla në krahasim me ato që përmenden më parë; por
mos u habisni, sepse Ai zakonisht i përzien të voglat me të mëdhatë. Dhe nëse
këto duken të vogla në krahasim me ato, le të dëgjojnë ata që marrin pasuritë e
të tjerëve, që shpërdorojnë të tyret me njerëz të pamoralshëm dhe ndezin një
zjarr të dyfishtë – nga fitimet e padrejta dhe nga shpërdorimi i dëmshëm.
Por me “hua” këtu, Ai nuk nënkupton një marrëveshje me interes, por vetëm përdorimin. Dhe në një vend tjetër Ai e zgjeron këtë, duke thënë se duhet t’u japim atyre prej të cilëve nuk presim të marrim mbrapsht.
“Keni dëgjuar se është thënë: Të duash të afërmin tënd, edhe të urresh armikun tënd. Por unë po ju them juve: Doni armiqtë tuaj, bekoni ata që ju mallkojnë juve, bëjuni mirë atyre që ju urrejnë, edhe lutuni për ata që ju bëjnë keq e ju përndjekin ju; që të bëheni bij të Atit tuaj që është në qiejt, sepse ai bën diellin e tij të lindë mbi të ligj e mbi të mirë, edhe lëshon shiun mbi të drejtë e mbi të padrejtë”.
Shiko si e ka ngritur në majën më të lartë veprimin tonë të mirë. Për këtë arsye, Ai mëson jo vetëm të durojmë një goditje, por edhe të ofrojmë faqen tjetër; jo vetëm të japim mantelin bashkë me xhaketën, por edhe të udhëtojmë dy milje me atë që na detyron të shkojmë një. Dhe kjo që të mund të arrish me lehtësi atë që është shumë më tepër se këto.
“Por çfarë është më shumë se këto?” – mund të thotë dikush. Të mos e konsiderosh si armik atë që bën këto gjëra; ose më tepër, diçka edhe më e madhe se kaq. Sepse Ai nuk tha: “mos e urre”, por “duaje;” nuk tha: “mos e dëmto”, por “bëji mirë”.
Dhe nëse dikush e shqyrton me kujdes, do të shohë se edhe këtyre urdhërimeve u shtohet diçka më madhështore. Sepse Ai nuk urdhëroi thjesht të duam, por të lutemi.
A sheh sa shumë hapa ka ngjitur dhe si na ka vendosur në
kulmin e virtytit?
Numëro që nga fillimi:
1. Hapi i parë është të mos fillosh me padrejtësi;
2. Hapi i dytë, pasi ke pësuar padrejtësi, të mos hakmerresh me të njëjtën masë;
3. Hapi i tretë, të mos ia kthesh atë që të ka bërë keq, por të qëndrosh i qetë;
4. Hapi i katërt, të jesh i gatshëm të durosh padrejtësinë;
5. Hapi i pestë, të japësh më shumë sesa dëshiron ai që të ka dëmtuar;
6. Hapi i gjashtë, të mos e urresh atë që të ka dëmtuar;
7. Hapi i shtatë, ta duash atë;
8. Hapi i tetë, t’i bësh mirë;
9. Hapi i nëntë, të lutesh për të te Zoti.
A sheh lartësinë e vetëkontrollit? Dhe për këtë arsye shpërblimi është po aq i lavdishëm sa dhe detyra. Sepse, duke qenë se ajo që është urdhëruar është e madhe dhe kërkon një shpirt të zjarrtë dhe një përkushtim të thellë, Ai cakton për të një shpërblim që nuk e përmend as për të përvuajturit, as për ata që vajtojnë, as për mëshiruesit, e as për të butët. Në vend të kësaj, Ai përmend diçka më frymëzuese se gjithçka tjetër: “Të bëheni si Ati juaj që është në qiell”.