Jini të zgjuar si gjarpërinjtë dhe të pastër si pëllumbat!
Urtësia shpirtërore dhe pastërtia e zemrës sipas Shenjtorëve Ortodoksë dhe Etërve të Shkretëtirës.
Fjalët e Zotit tonë Jisu Krisht te Ungjilli sipas Mateut (10:16), janë ndër më të thellat dhe më të keqkuptuarat në jetën shpirtërore:
“Jini të zgjuar si gjarpërinjtë dhe të pastër si pëllumbat.”
Në këtë varg, Krishti bashkon dy virtyte që duken sikur janë të kundërta:
urtësinë dhe pastërtinë.
Jo dinakërinë e botës, por mençurinë shpirtërore.
Jo pafajësinë naive, por zemrën e pastër që nuk bashkëpunon me të keqen.
Etërit e Shkretëtirës e shihnin këtë varg si një udhëzim të domosdoshëm për luftën shpirtërore. Sepse një i krishterë që ka vetëm “pastërti” pa urtësi mund të mashtrohet lehtë, ndërsa ai që ka vetëm “zgjuarsi” pa pastërti rrezikon të bëhet krenar dhe i errët shpirtërisht.
1. “Të zgjuar si gjarpërinjtë”, Urtësia shpirtërore
Kur Krishti përmend gjarprin, Ai nuk lavdëron ligësinë e tij, por kujdesin, vigjilencën dhe aftësinë për të mbrojtur jetën.
Etërit thoshin se i krishteri duhet të ketë:
1. sy të hapur ndaj tundimeve,
2. discernim ndaj mashtrimit,
3. kujdes ndaj krenarisë,
4. dhe maturi ndaj njerëzve që mund t’a largojnë nga Perëndia.
Shën Andoni i Madh thoshte:
“Shumë tundime nuk hyjnë nga dera e mëkatit, por nga dera e mendimit të pafajshëm.”
Kjo është “urtësia e gjarprit”: Të dallosh frymën që fshihet pas gjërave.
Një njeri shpirtëror nuk beson verbërisht çdo mendim, çdo emocion apo çdo “mirësi” të jashtme. Ai provon frymët.
Etërit e shkretëtirës e dinin se djalli shpesh nuk vjen me fytyrë të frikshme, por:
a. si kuriozitet,
b. si lavdërim,
c. si emocion romantik,
d. si “dashuri” pa kufij,
e. si krenari e fshehur,
f. ose si “kujdes” që në të vërtetë ushqen pasionet.
Prandaj Shën Joani i Shkallës shkruan se:
“Disernimi është drita e shpirtit.”
Pa discernim, edhe njeriu me qëllime të mira mund të rrëzohet.
2. “Të pastër si pëllumbat”, Zemra pa helm.
Pëllumbi simbolizon:
1. paqen,
2. thjeshtësinë,
3. pafajësinë,
4. dhe praninë e Shpirtit të Shenjtë.
Pastërtia për të cilën flet Krishti nuk është vetëm trupore.
Ajo është:
· pastërti mendimesh,
· pastërti motivesh,
· pastërti shikimi,
· dhe zemër pa urrejtje.
Shën Efrem Siriani lutej:
“O Zot, më jep të shoh mëkatet e mia dhe të mos gjykoj vëllanë tim.”
Kjo është pastërtia e pëllumbit:
· zemra që nuk ushqehet me errësirë,
· mendja që nuk kënaqet me papastërtinë,
· dhe shpirti që nuk manipulon të tjerët.
Etërit thoshin se djalli ka frikë nga një zemër e pastër, sepse aty banon hiri i Perëndisë.
3. Bashkimi i të dyjave: Urtësi pa ligësi dhe pastërti pa naivitet
Shumë njerëz bien në dy skaje:
· ose bëhen “të mirë” por naivë,
· ose bëhen “të zgjuar” por të ftohtë dhe manipulues.
Krishti nuk kërkon asnjërën prej këtyre.
Ai kërkon:
· urtësi pa mashtrim,
· dhe pastërti pa dobësi.
Shën Paisi i Malit Athos thoshte:
“I krishteri duhet të ketë zemër të butë, por jo mendje të pambrojtur.”
Një shpirt i pjekur:
a. fal, por nuk bashkëpunon me të keqen;
b. do, por nuk humbet discernimin;
c. është i pastër, por jo i verbër.
4. Lufta shpirtërore në mendje
Etërit e Shkretëtirës mësonin se beteja më e madhe zhvillohet në mendje.
Shën Makari i Madh thoshte:
“Zemra është një fushë beteje.”
Prandaj i krishteri duhet:
1. të ruajë mendimet,
2. të mos ushqejë fantazi të errëta,
3. të mos luajë me tundimin,
4. dhe të mos e quajë “pafajësi” atë që gradualisht helmon shpirtin.
“Të zgjuar si gjarpërinjtë” do të thotë:
Të dallosh kur një mendim nuk vjen nga Perëndia.
“Të pastër si pëllumbat” do të thotë:
Të mos e mbash atë mendim në zemër.
5. Shenjtëria nuk është dobësi
Shenjtorët ortodoksë nuk ishin njerëz naivë.
Ata njihnin thellësisht errësirën njerëzore, por nuk lejuan që errësira t’i pushtonte.
Ata kishin:
1. sy të kthjellët,
2. zemër të pastër,
3. dhe discernim të fortë.
Kjo është rruga e krishterë: Jo të bëhesh dinak si bota, por të bëhesh i mençur në Krishtin.
Sepse:
· gjarpri pa pëllumbin bëhet helmues,
· ndërsa pëllumbi pa gjarprin bëhet i pambrojtur.
Por kur të dy bashkohen në Krishtin, njeriu fiton:
1. discernim,
2. paqe,
3. pastërti,
4. dhe forcë shpirtërore.
Dhe atëherë përmbushet fjala e Zotit:
“Jini të zgjuar si gjarpërinjtë dhe të pastër si pëllumbat!”