Besimi i Krishterë Orthodhokse - Zyra e Katekizmit Kryepiskopata e Tiranës - SHKRIMET E VITIT 2024

TRE TUNDIMET E KRISHTIT JANË TRE TUNDIMET TONA

Wed, 20 Nov 2024 12:54:00 +0000

Nga Katekisti: Miron Çako

Tek Ungjilli sinoptik ( të ngjashëm ) Mateut , Markut dhe Lukës , na flitet për tre tundimet e Krishtit në shkretëtirëN e Jordanit nga tunduesi (djalli).

Këto tundime tek Mateu ( 1 1-11) dhe Luka ( 4 1-13) janë të ngjashme, vetëm se tundimi i dytë edhe i tretë ndryshon vendin , ndoshta Mateu që e shkruajti Ungjillin për Izraelitet i vendos këto tundime në këtë mënyrë për të treguar edhe rendin e tundimeve të Izraelit në shkretëtirë, (Eksodi 16-17) ku ndryshe nga Izraeli rebel Krishti (Mesia) i Izraelit iu bind Perëndisë dhe nuk u rebelua edhe pse u tundua.

Tek Ungjilli sipas Mateut lexojmë

“Atëherë Fryma e çoi Jezusin në shkretëtirë, që djalli ta tundonte.

2 Dhe, mbasi agjëroi dyzet ditë e dyzet net, në fund e mori uria.

3 Atëherë tunduesi, pasi iu afrua, i tha: ''Në qoftë se je Biri i Perëndisë, thuaj që këta gurë të bëhen bukë''.

4 Por ai, duke iu përgjigjur, tha: ''Éshtë shkruar: "Njeriu nuk rron vetëm me bukë, por me çdo fjalë që del nga goja e Perëndisë"''.

5 Atëherë djalli e çoi në qytetin e shenjtë dhe e vendosi në majë të tempullit

6 dhe i tha: ''Nëse je Biri i Perëndisë, hidhu poshtë, sepse është shkruar: "Ai do t'u japë urdhër engjëjve të tij për ty; edhe ata do të mbajnë mbi duart e tyre që të mos ndeshësh me këmbën tënde ndonjë gur"''.

7 Jezusi i tha: ''Éshtë shkruar gjithashtu: "Mos e tundo Zotin, Perëndinë tënd"''.

8 Djalli e çoi sërish mbi një mal shumë të lartë dhe i tregoi të gjitha mbretëritë e botës dhe lavdinë e tyre,

9 dhe i tha: ''Unë do të t'i jap të gjitha këto, nëse ti bie përmbys para meje dhe më adhuron''.

10 Atëherë Jezusi i tha: ''Shporru, Satan, sepse është shkruar: "Adhuro Zotin, Perëndinë tënde, dhe shërbeji vetëm atij"''.

11 Atëherë djalli e la; dhe ja, u afruan engjëjt dhe i shërbenin.”(Mateu 1;1-11)

E para duhet të dimë se në shqip fjala tundim vjen nga latinishtja temtare dhe do të thotë : “nxit dikë të bëjë diçka të keqe, duke ia paraqitur si të mirë; dmth josh, mashtroj; e shtie në ngasje, e shtyj në mëkat

Kurse në greqisht (πειρασμός) pirazmos ka dy kuptime të provojë dhe të vërtetojë .

Tunduesi është djalli , i cili si një kryeëngjëll i rënë,që tundojë veten nga krenaria (Isaia 11-15) dhe po ashtu engjëjt në parajsën qellore (Zbulesa 12-43) dhe u rëzuan , si vetëtima nga qielli ( Luka 10 19) ai është tunduesi i Evës ,( Zanafilla 3-6-7) i Kainit që vrau Abelin ( Zanafilla 4-7) i Judës kundër Krishtit (Joani 13-27)i çdo mëkatari mbi tokë, po ashtu ai guxojë të tundojë edhe Krishtin ( Mateu 4 1-11).

Pse Fryma e Shenjtë e çojë Krishtin për në shkretëtirë , që të përballej me tundimet e djallit?

Patjetër ky ishte vullneti i Perëndisë , sepse Jisui si Biri i njeriut është Adami i dytë( 1 Korintasve 15-22-23 ;45) dhe meqënëse djalli e fitoi përballjen me Adamin e parë dhe e mashtroi me anën e gruas për të ngrënë frutin e ndaluar (Zanafilla 3-6) që Perëndia ua kishte ndaluar me kërcënimin e vdekjes ( Zbulesa 2 -17) , atëhere njeriu Adami dhe fara e tij jo vetëm vdiqën shpirtërisht edhe trupërisht por djalli me demonët u bënë sunduesit e tokës dhe qiellit rreth tokës, prandaj quhet ;“Perëndia i këtij shekulli”( 2 Korintasve 4-4) ku; “e gjithë bota gjendet në ligësi “ (1 Joanit 5-19) dhe; “lëngo nën pushtetin e vdekjes” ( Romakëve 7 19-22), sepse djalli në këtë botë ka pushtetin e vdekjes tek të gjithë banorët e saj ( Hebrejnve 2-14-15)

Jisui si Biri i Perëndisë është i pamëkatshëm , por edhe si Biri njeriut gjithashtu është i pamëkatshëm , sepse nuk trashigoi as mëkatin e Adamit pasi lindi prej Shpirtit Shenjtë dhe Virgjëreshës Mari ( Luka 1-35) dhe po ashtu ai nuk mëkatoi personalisht ( Joani 8-48) ( 2 korintasve 5-21) ( 1 Petros 2-22) .

Krishti nuk mund të mëkatonte sepse ai bënte vetëm atë çfarë shikonte dhe bëntë Ati ( Joani 5-19) kështu djalli nuk kishte asnjë të drejtë mbi Jisuin , sepse djalli ka pushtet vetëm tek ata që lindin në mëkat që i tundon ata nga brenda , sepse; “ në mëkat më lindi nëna ime” ( Pslami 50) dhe ;“Këta të pabesë janë prishur që në barkun e nënës; këta gënjeshtarë kanë marrë rrugë të keqe që në lindje. ( Psalmi 58-3), kurse Krishtin ai guxoi që ta tundojë nga jashtë .

Krishti duke qënë i pamëkat si njeri dhe i bashkuar me natyrën hyjnore në mënyrë të pandashme dhe pa përzierje , nuk mund të mëkatonte , tek ai nuk mund të lindin epshe , apo pasione mëkatre si tek fara e Adamit dhe kështu tundimi për Krishtin u lejua që të vërtetohet se Ai nuk mund të mëkatojë dhe ky është Shpëtimtari i njerëzve që djalli nuk mund ta mundi dot më , sepse , prandaj edhe apostull Pavli na thotë : “Prandaj ai duhej t’u ngjante në çdo gjë vëllezërve, që të mund të ishte i mëshirshëm e kryeprift besnik në ato që i përkasin Perëndisë, për për t’u bërë pajtim për mëkatet e popullit. sepse, duke qenë se ai vetë hoqi kur u tundua, mund t’u vijë në ndihmë atyre që tundohen."(Hebrenjve 2 ;17-18)

Djalli në këtë përballje të parë me Krishtin i theu hundët e tij ,dhe kjo ishte goditja e parë që mori nga Krishti në ringun e ndeshjes kozmike dhe përfundimisht djalli ai do të binde në okdaun në tundimin e dytë që do t’i bënte Krishtit kur t’i nxiste turmat që ta kryqëzonin.(Joani:19-6)

Krishti edhe pse nuk mund të mëkatonte, sepse ai nuk mund të bëntë asgjë me autoritetin e tij por çfarë i thoshte Perëndia ( Joani 5-30), ai u tundua me të vertetë dhe tundimet e tunduesit ishin reale , por nuk mëkatoi , nuk u rebelua si Adami , prandaj tundimi i Jesuit nuk u lejua për Krishtin por për ne , sepse, duke qenë se ai vetë hoqi kur u tundua, mund t'u vijë në ndihmë atyre që tundohen.( Hebrejnve 2-18) dhe kjo fitore e Krishtit na jep siguri se kur bashkohemi përfundimisht me Krishtin ne nuk mund të tundohemi apo të rrëzohemi përsëri nga tunduesi , sepse apostulli i kombeve : "Unë u kryqëzova bashkë me Krishtin dhe nuk rroj më unë, po Krishti rron në mua; dhe ajo jetë që tani jetoj në mish, e jetoj në besimin e Birit të Perëndisë, që më deshi dhe dha veten për mua." (Galatasve 2:20) “Dhe në qiellin e ri dhe tokën e re , ku do jetë Perëndia bashkë me popullin e tij nuk do ketë më tundim , as edhe më mëkat, dhe fatkeqësi ( Zbulesa 21 1-5), por do të jepet hiri i pagabushmërisë si i Krishtit i cili bënte vetëm çfarë shinte se Ati bënte ( Joani 5-19)

Tre tundimet e Krishtit nuk ishin gjëra të reja që i shpiku mendja djallëzore e satanait por ato që ishin tek pema e dijes , ashtu si na thuhet tek Zanafilla : “Dhe gruaja pa që pema ishte e mirë për t'u ngrënë, që ishte e këndshme për sytë dhe që pema ishte i dëshirueshme për ta bërë të zgjuar dikë; dhe ajo mori nga fruti i saj, e hëngri dhe i dha edhe burrit të saj që ishte me të, dhe hëngri edhe ai.”( Zanafilla 3 -6)

Pema e dijes nuk ishte e mallkuar dhe nuk ishte vënë përpara njerëzve për tundim nga Perëndia , por që njeriu të ushtrohej në lirinë e tij dhe të rritej në bindje dhe pastaj ai do të lejohej ta hante frutin e dijes për të marrë gjithë dijen përreth atij.

Etërit e shenjtë sqarojnë :“Pema e njohjes ishte për të provuar dhe për të stërvitur. Njohja është diçka e mirë për ata që janë pjekur, por e keqe për atë që është i papjekur, si një ushqim i fortë që u jepet bebeve të njoma të cilat kanë ende nevojë për qumësht”.(Shën Vasili i Madh)

“Pema e njohjes ishte e mirë dhe fryti i saj ishte i mirë. Se nuk ishte pema që mbarte vdekjen në vetvete, por mosbindja. Sepse te fryti nuk kishte asgjë tjetër përveç njohjes dhe njohja është mirë kur përdoret me dallueshmëri. Por Adami duke qenë fëmijë në moshë, nuk ishte i aftë për ta pranuar njohjen denjësisht” (Shën Theofili).

Pra tunduesi nuk mund të gjente asgjë të keqe në botë, por ajo që ishte e ndaluar tek njerëzit nga vullneti hyjnor për një kohë të caktuar ai i nxit që njerëzit ta kryejnë paraprakisht me sygjerimin e djallit, prandaj edhe tundimet e Krishtit nuk janë gjëra të këqija në thelb por janë një sygjerim i djallit që Krishti mos t’i bindej Atit, por djallit .

Prandaj edhe ne mos i presim tundimet gjithmonë të këqija në përmbajtje në dukje në thelbin e gjësë, por një nxitje për rebelim të vullnetit hyjnorë që për ne është më e mira e mudshme, sepse tek njeriu janë tre mendime , njëra është nga Zoti, njëra është nga vetë njeriu dhe tjetra është nga djalli, Zoti pranon vetëm të vetën tek njeriu dhe njeriu duhet t’i bindet vetëm vullnetit hyjnor si e mira e përsosur.

Tundimet e Krishtit ndryshojnë nga tundimet e Adamit, sepse ai i kishte të gjitha në parajsë , mund të hante nga të gjitha , por nuk mund të hante vetëm nga një frut dhe kjo e bënte shumë të lehtë përballjen me tunduesin, kurse Krishti agjërojë 40 ditë në shkretëtirë dhe e mori uria .

Uria e Krishtit tregon se ai kishte marrë natyrën njerëzore që kishte nevoja dhe e varur nga natyra fizike , gjumi, ushqimi, frymorja , etj, pra ai ishte njeri i si ne por pa mëkatuar , dhe mbajtja 40 ditë e agjërimit nuk ishte e nevojshme për Krishtin, sepse agjërimi ishte praktikë pendimi i mëkatarëve, si na thotë tradita që mbajti Adami edhe Eva tek dyert e parajsës dhe një pregatitje e mëkatërëve për të takuar me Zotin si profeti Moisiu (Eksodi. 34:29) , profeti Elia(I Mbretërve. 19:7-8) (Levitiku 23:29).

Krishti mbajti agjërim për ne , që të përmushi agjërimin e Adamit dhe të bijve të tij, por të na tregojë se agjërimi është i vevojshëm si mjet, ushtrim , asketizëm që të mundet satani, tunduesi që ti rrëzojë njerëzit tëk lakmia e ushqimit “ hani se nuk do të vdisni”, prandaj Krishti iu thotë nxënësve se : “Por ky lloji demoni nuk del veçse me anë të lutjes dhe të agjërimit''. (Mateu 17:21)

Uria e Krishtit dukej sikur do t’i jepte përparësi tunduesit por jo , agjërimi dhe kreshmimi që Krishti i përmushi në veten e tij janë të domosdoshme për një vigjilencë shpirtërore dhe pasjen në kontroll të ndijimeve , instikteve trupore, dhe kjo është e nevojshme sepse aty sulmon tunduesi, prandaj edhe kreshma, vetëpërmbajtja është nëna e të gjitë virtuteve dhe e fitores me tunduesin .

Tundimin e parë djalli e fillon nga buka , ushqimi bazë për të mbajtur jetën e trupit, “Buka që forcon zemrën e njeriut’(Psalmi 104)

“Atëherë tunduesi, pasi iu afrua, i tha: ''Në qoftë se je Biri i Perëndisë, thuaj që këta gurë të bëhen bukë''. (Mateu 1-3)

Djalli gjithmonë kishte një dyshim mbi personin e Jisuit, kush ishte ai me të vërtetë, Perëndi apo njeri, sepse ngjizja e Jisuit dhe lindja e tij si Perëndi njeri ishte një mister që djalli nuk e pa sepse ishin të veshura me përulësi që është e pagjyrmësuar nga djalli krenar.

Ai gjithmonë drejtë për drejtë e provokon Jisuin a është apo jo Biri i Perëndisë dhe këtë e bënë deri në kryqëzim dhe deri sa u ngjall Krishti ai nuk mori vesh, sepse: ‘Asnjë nga prijësit e kësaj bote nuk e ka njohur këtë urti, sepse po ta njihnin, nuk do ta kishin kryqëzuar Zotin e lavdisë.( 1 Korintasve ;2-8)

Ky ishte e liga e tundimit e djallit në këto fjalë , tek buka ? Jo ,buka është e nevojshme dhe madje dhuratë nga perëndia; “Do të bekoj fort zahiretë e tij, do t'i ngop me bukë të varfrit e tij;.( Psalmi 132), e liga e tundimit të djallit është që Jisui të nxitej prej nevojave natyrore që janë të domosdoshme, për kur ato janë të yshtura nga djalli janë tundim dhe keqdashje ashtu si ishte edhe tundimi i pemës e lakmueshme për t’u ngrënë ( Zanafilla 3-6).

Këtu futen të gjitha nevojat trupore, si ushqimi, veshja, gjumi, seksi, aktiviteti fizik, që në vetëvete nuk janë të liga por kur yshten nga djalli degjenerojnë dhe bëhen tundime, pasione, mëkate dhe përmblidhet me “lakmi e mishit “ ( 21 Joani 2-16)

Ashtu si edhe Krishtit, djalli ne të krisherëve na thotë nqs jeni bijë të Perënisë (Efesianëve 2-19), pse nuk e përdorni fuqinë e Perëndisë për një mirëqënje më të mirë , të keni të hani, të pini dhe të argërtoheni , me bollëk ,të zgjillni për veten një shteg rehatie, ose përshpërit juve ju duhet të jetoni prandaj nuk duhet të agjëroni edhe kreshmoni.Por jo vetëm për ushqimin por edhe për kënaqësitë trupore, si dëshirat seksuale. Djalli thotë derisa Zoti ju ka krijuar si të tillë ju duhet ti ushtroni ato pa limit soi instikte dhe nevoja trupore,por këtu është tundimi ,se ashtu si djalli i tha Evës ha dhe do të jetosh, pra ju jeni vetëm mishë dhe pa nevojat dhe kënaqësitë e mishit nuk mund të jetoni dhe jeta tokësore nuk ka kuptim.

Zoti Jisu Krisht urtësia dhe Dituria e Perëndisë (1 Korintasve 1-24) dhe mësuesi i njerëzve ( Mateu 23-8), i përgjigjet tunduesit;

Por ai, duke iu përgjigjur, tha: ''Është shkruar: "Njeriu nuk rron vetëm me bukë, por me çdo fjalë që del nga goja e Perëndisë". (Mateu 1-4)

E para Krishti iu përgjigj tunduesit me fjalët e Shkrimit të Shenjtë ( Ligji i Peërtërirë 8-3) ) për të na tregur domosdoshmërinë e të lexuarit, mësuarit dhe përdorimit të fjalës së Zotit , Fjala jote është një llambë në këmbën time dhe një dritë në shtegun tim. Unë jam betuar dhe do ta mbaj betimin që të respektoj dekretet e tua të drejta.(Psalmi 119) gjithë sekreti i forcës edhe i fitores në një konflikt ëshët përdorimi i fjalës dhe aq më shumë i fjalës së Perëndisë që ; “është më e mprehtë se çdo shpatë me dy tehe” ( Hebrejnve 2-12) dhe fjalë jete (Joani 6-68).

Krishti me këtë përgjigje e ngre njeriun nga një qenie mishore vetëm mish ( Zanafilla 6-3) ku e kishte katandisur mëkati skllave të materies dhe instikteve mishore nga një qenje shpirtërore, intelektuale e krijuar sipas Ikonës së Perëndisë ( Zanafilla 1-26) dhe tregon se shpirti i jep jetë trupit ( Joani 6-63) dhe se qëllimi i jetës tokësore nuk është mbijetesa biologjike por bindja e vullnetit hyjnore, “Ç'përfitim ka njeriu nëse fiton gjithë botën dhe pastaj e humb shpirtin e vet?

Ose çfarë do të jap njeriu si shkëmbim të shpirtit të vet?”( Mateu 16-26)

Krishti do ta bënte mrekullin e shumimit të bukës por për veten dhe jo sipas tundusit por sipas një lutje drejtuar Perëndisë për nevojat e njerëzve të interesuar për fjalën e tij( Marku 6-30)( Marku 8 1-10) të njëjtën gjë duhet të bëjmë edhe ne, kurr mos pranojmë tundimin edhe kur ai duket legjitim por është në kundërshtium me vullnetin hyjnor, mësimet dhe traditën e krishterë dhe e panevojshëme për momentin.

Përgjigja e Krishtit se njëri nuk jeton vetëm me bukë , gjen përmbushje në praktikat agjëruese edhe asketike të kishës , ku oshënarë që agjëruan dhe kreshmuan për gjatë gjithë jetës jetën duke kaluar edhe 100 vjec, si shën Andoni (17 Janar), shën Theodhosi i madh ( 11 Janar) etj asketë .

Tundimi i dytë

“Atëherë djalli e çoi në qytetin e shenjtë dhe e vendosi në majë të tempullit

Tundimi i dytë ndodhi në Jeruzalem në majë të Tempullit të Solomonit. Djalli e sfidoi Jisuin që të hidhej poshtë si një shfaqje e bujshme e Birërisë së Tij hyjnore. Pra të bëjë një demonstrim akrobatik që të tërhiqte vëmendjen e turmave dhe më diabolikja është kur djalli këtë tundim kërkon ta “shenjtërojë “ duke përdorur pjesë nga Shkrimi i Shenjtë një pjesë nga; (Psalmet 91:11-12)

Mund të themi se kjo është pamja më mashtruese e djallit që kërkon të bëjë mesazherin e fjalës së Perëndisë para vetë Fjalës së Perëndisë të mishëruar, ashtu si themi djalli me Ungjill në dorë dhe kjo të kujtonë pamjen e heretikëve që të mashtruar nga babai i gënjeshtrës ( Joani 8-45) të na shfaqen përpara, nëpër sheshe , dyer, studio etj, duke bërë rolin e misionarit të Ungjillit si ungjillorë të thekur, por që janë në të vërtertë mashtrues të mashtruar, ( 2 Timotheu 3-13)punëtorë të paudhësisë , ujqër me lëkura delesh, ( Mateu 7 -15) që jo vetëm ne si të krisherë orthodhoks nuk duhet t’i dëgjojmë , por as t’i përshëndesim ( 2Joani 1-10)

Këta heretikë përdorin metodën diabolike të prezantimit të Biblës, Ungjillit, me perifrazim dhe jo në konteks, prandaj quhen heretik , që do të thotë ai që zgjedh nga Shkrimi atë që do dhe jo të gjithën, kini kujdes nga ky tundim i djallit heretikut të parë , dhe heretikët që vijnë tek ju me Ungjillin në dorë dhe me fraza të mësuara përmëndësh nga Ungjilli por të shkëputura nga konteksi që kërkojnë të mashtrojnë të krishterët e paditur edhe naiv.

Djalli kërkon nga pjesa e Shkrimit ta nxiti Jisuin që të njihej edhe të pranohej nga populli , jo sipas vullnetit hyjnorë por sipas këshillës diabolike , dmth të bëjë spektakël dhe kështu Krishti mund ta arrinte lavdinë pa vuajtur në kryq. Ai mund ta shmangte kryqin e prapë se prapë të arrinte fronin. Ky ishte thelbi i sugjerimit diabolik , por ky veprim edhe pse duket llogjik edhe i mbështeur në pjesë të shkëputur rë Shkrimit do të ishte jashtë vullnetit të Perëndisë, sepse Perëndia në gjithë urtësinë e tij kishte vendosur se e vetmja rrugë e shpëtimit të njerëzimit nga Jisui ishte rruga e përulësisë së skajshme i bindur deri në vdekje Kryqi (Filipianëve 2-8).

Apostull Joani e përshkruan këtë joshje si «krenaria e jetës në letrën e tij (1 Gjonit 2:16). Kjo ngjan me pemën në Kopshtin e Edenit që «ishte e dëshirueshme për ta bërë të zgjuar dikë» (Zanafilla 3:6)

Ky tundim që djalli ia përgatiti Krishtit vjen te ne besimtarët , klerik apo laik, veçanërisht tek ata që kanë një status dhe mision që të ungjillizojmë kombet (Mateu 28-19-20) , pra është dëshira për të arritur mirënjohjen fetare, simaptinë e turmave, madje edhe krisherizimn e tyre , duke shmangur mesazhin e kryqit, thjesht me predikime sipas orekseve të njerëzve, solidaritet , ndihma sociale, që tërheqin vëmëndjen e turmave, madje edhe me “mrekulli” por pa patur brenda tyre mesazhin e kryqit , duke jetuar dhe shpallur një krishterim pa kryq një butafori, një llojë feje si të gjitha fetë, kush të bëjë poza dhe akrobaci më të bukra që të tërheqim vëmëndjen e turmave . Ky nuk është krishtërimi që themeloi Zoti Krisht dhe as mësuan Apostujt dhe shenjtorët , por gjithmonë sa herë është ngritur si një grehinë është rrëzuar si shtëpia në rërë, se nuk është themelosur në shkëmb Mateu 7 24-27), në mesazhin e kryqit, i bindjes abosolute dhe vetëmohimit, deri në flijm sipas vullnetit hyjnor.

Shpesh ne të krishterët ndryshe nga Krishti biem në këtë tundim dhe pranojmë, sepse kërkojmë gjëra të mëdha për vetveten gjoja në emër të Zotit , pastaj kur na vjen përndekja, skandalisemi ,ia mbathim dhe fshihemi sepse, edhe mesazhin e kryqit e kemi shmangur edhe fuqinë e Zotit nuk e kemi, sepse kemi tunduar Perëndinë duke mos iu bindur vullnetit hyjnor por tundimit të djallit dhe u hedhur nga lartësia e egos sonë në humnera.

Shikoni si Krishti i përgjigjet në kundërvënje djallit

“Përsëri Jisui i qëndroi sulmit duke cituar Shkrimin: «Është shkruar gjithashtu: ‘Mos e tundo Zotin, Perëndinë tënd” (Mateu 4:7)

Është i rëndësishëm fakti se Krishti përgjigjet përsëri me anën e Shkrimit të Shenjtë (shih Ligji i Përtërirë 6:16) ,duke na treguar se Shkrimi duhet studiuar dhe përdorur në konteks edhe jo në perifrazim ashtu si bëjnë heretikët , nxënësit e djallit.

Perëndia kishte premtuar se do ta ruante Krishtin , por jo në mënyrtë arbitrare në çfarëdo të kishte, por si një garanci vetëm kur Jisui të bënte pa devijuar majtas edhe djathtas vullnetin e Perëndisë. Ashtu si apostulli na thotë : “ Edhe pse ishte Bir, mësoi të jetë i bindur nga ato që pësoi, dhe, si u bë i përkryer, u bë vepronjësi i shpëtimit të amshuar për të gjithë ata që që i binden”(Hebrenjve 5;8-10)

Prandaj ne duhet të kuptojmë se Zoti nuk është i “detyruar” të na ndimojë kur dëgjjojmë ofertat e djallit edhe të botës edhe kur ato janë të kopsitura me humanizëm , solidaritet , apo me cdo akrobacie sakrifice tërheqëse për turmat , sepse kjo është mosbindje dhe do të të tundosh Zotin . Prandaj edhe shumë nga veprimet tona dështojnë me turp ose edhe me plagë shpirtërore dhe fizike sepse nuk janë të fuqizura dhe mbrojtur nga Perëndia ,por thjesht mendime dhe nështrime të tundimeve të djallit që na mashtrojnë se nuk kemi përulësi por një krenari të mbuluar me petkun fetar.

Krishti vërtetë kishte ardhur që të zbulonte veten e tij si Biri i Zotit dhe Biri i njeriut si Mesia dhe Shpëtimtari i botës , por sipas orës dhe vullnetit të Atit , dhe Perëndia kishte vendosur para lavdisë së njohjes botërore të Krishtit mbas ngjalljes ( Mateu 28-18) ( Zbulesa 1 17-18), do të vinte mohimin, përpara fronit ( Zbulesa 1 12-18), tendosja në kryq ( Luka 23 -33) , përpara kurorave të lavdisë së përjetëshme ( Zbulesa 19-12), kurora me gjëmba ( Mateu 15 -17) , përpara jetës së përjetëshme( Zbulesa 1-18) vdekja e hidhur në kryq(Joani 19-30)

Ne vërtetë duam të shpëtojmë ,por shpesh sipas mënyrës sonë , dmth një krisherim pa kryq , por kjo është rruga më e gabuar një tundim dhe nqs e pranojmë do të rrëzohemi frikshëm dhe Zoti nuk ka asnjë përgjegjësi, sepse apostulli na thotë : ai që bënë vullnetin e Perëndisë mbetet për jetë ( 1Joani 2- 17).

Tundimi i tretë

“Djalli e çoi sërish mbi një mal shumë të lartë dhe i tregoi të gjitha mbretëritë e botës dhe lavdinë e tyre, dhe i tha: ''Unë do të t'i jap të gjitha këto, nëse t’i bie përmbys para meje dhe më adhuron''.

10 Atëherë Jezusi i tha: ''Shporru, Satan, sepse është shkruar: "Adhuro Zotin, Perëndinë tënde, dhe shërbeji vetëm atij"''. Atëherë djalli e la; dhe ja, u afruan engjëjt dhe i shërbenin.”( Mateu 1 9-10)

Djalli mbasi dështoi në dy tundimet e para duke nxitur krenarinë tek Krishti si Biri I Perëndisë që pastaj ta rrëzonte si bëri me Adamin edhe Evën , në tundimin e tretë delë e hapur, kush ishte dëshira e tij ë fshehur , jo se intresohej për jetën dhe misionin e Krishtit , por që Krishti ta adhuronte atë . Djalli ka një problem të pashërueshëm me veten , ai është një i sëmurë mendor, sepse mendon se është Perëndi dhe të gjithë krijesat duhet ta adhurojnë si Perëndi .Kjo është arsyeja që e rrëzoi nga vëndi i nderit në parajsë ( Jezekeli 28-14) .

Kjo është tortura më e madhe e djallit. Ai është gati të bëjë cdo sakrificë vetëm që të mund të adhurohet, si Perëndi ,ae kuptoni se djalli është i tunduar nga vetëvetja nga krenaria e tij pa limit deri në marrëzi sa si krijesë kërkon të adhurohet si Krijues, prandaj ai nuk mund të rri pa tunduar kë të gjejë përpara duke i injektuar virusin vdekjeprurës të krenarisë .

Ai në një majë mali për një çast i tregoi Krishtit gjithë mbretërit e botës , dmth qytetrimet dhe pasuritë njerëzore, që ta tundonte Krishtin që nga joshja e pushtetit dhe pasurisë të rrëzohesh sa në këmbim të kësaj ofertë të adhuronte djallin, ashtu si Eva edhe Adami u joshën nga pema e dijes që ishte lakmushme për tu parë , dhe sipas apostull Joanit kjo ka të bëjë më lakminë e surit «lakmia e syve» (1 Gjonit 2:16).

Tek ky tundim na del një e vërtetë që vështirë se e pranojmë , se në një farë kuptimi, mbretëritë e botës në kohën e tanishme i përkasin djallit. Në Shkrimin e Shenjtë ai cilësohet «perëndia i këtij shekulli» (2 e Korintasve 4:4) dhe se «gjithë bota dergjet në ligësi» (1 Gjonit 5:19).

Prandaj edhe mbretërit edhe pushtetarët e botës në shumicën e rasteve për të fituar mbretërinë dhe sundimin kozmik , kanë bërë pakte me djallin,dmth i janë përulur atij që të marin mbretëritë edhe pasuritë e botë, duke u marrë më me magji , okultizim dhe çdo sakrifice ndaj djallit duke e adhuruar si Perëndi që në këmbinm ai t’u premtojë edhe t’u japë ato që kanë, por që nuk i kanë me të vertetë edhe pse djalli ua ka dhuruar , sepse do të vdesin dhe asgjë nuk do marrin, por mbi të gjitha kur Jisui të shfaqet në Ardhjen e Dytë si Mbreti i mbretërve (Zbulesa 19:16), atëherë «mbretëritë e botës» do bëhën bëhen të Tijat (Zbulesa 11:15) dhe djalli me demonët por edhe me adhuruesit e tij do të shkojnë ne ferr në umbjen e përjetëshme (Zbulesa 20-10) ( Zbulesa 21 -8)

Tundimi ndaj Jisuit është i dyfishët edhe shpirtërore dhe material , që Krishtit të vendoste botën para qiellit, trupin para shpirtit, djallin para Perëndisë , ky është një tundim që të gjthë neve toksorëve na bëhet përditë, por që edhe të shkëmbejmë të drejtën e lindjes sonë frymërore në Zotin si bijë të Zotit nëpërmjet mistereve të Kishës Apostolike dhe ta këmbejëmë me lavdinë dhe pasurinë kalimtare të kësaj bote dhe të adhurojmë e t’i shërbejmë krijesës në vend të Krijuesit.( Romakëve 1-25)

Dhe këtu na vjen në mëndje shitja e paralindjes të Ezaut ndaj Joakobit , vetëm për një pjatë gjellë me thejrza , sepse kishte uri( Zanafilla 25 ;27-34)

E gjithë botë me të gjithë pasurinë dhe pushtetin e sajë është si një pjatë gjell me thjerza , që mbaron shumë shpejtë dhe nuk e shijon më ata që shitën edhe shpirtin e tyre tek djalli,sepse Zoti e tha: “ Ç'përfitim ka njeriu nëse fiton gjithë botën dhe pastaj e humb shpirtin e vet? Ose çfarë do të japë njeriu si shkëmbim të shpirtit të vetë”

( Mateu 16-26)

Për të tretën herë, Jisui i bëri ballë tundimit duke përdorur : «Adhuro Zotin, Perëndinë tënd dhe shërbeji vetëm Atij». ( Ligji i Përtërirë 6-30)

Adhurimi që do të thotë nështrim dhe bindje absolute i takon vetëm Zotit.

Të adhurosh satanin jo vetëm është e gabuar por është e gënjeshtër, sepse satanai është një krijesë dhe jo Krijuesi , kjo është në dëm të vetë satanait sepse e bën atë të vazhdojë të gënjejë veten se është perëndi .

Prandaj adhruesit e satanait mund të themi se janë armiqtë e satanait dhe ai është armiku më i madh i tyre, prandaj në ferr, ku dënohen djalli ,demonët dhe adhuruesit e djallit të gjithë vuajnë nga nevoja për adhurim të djallit edhe demonëve për veten e tyre, por edhe të atyre që ndonëse janë njerëz të vdekshëm ju duket vetja perëndi dhe mbeten me këtë sindromë përjetësisht duke qënë kundra Zotit përjetësisht dhe kjo krijon tensionin dhe mundimet e përjetshmë të ferrit.

Prandaj thuhet se : “Ferri dhe syri i lakmiqarit kurrë nuk thonë jo”

Mbasi Jisui i kishte hedhur poshtë me sukses tundimet satanike, djalli e la Atë.( Mateu 4-11)

Të dashur më Krishtin kur djalli guxoi të tundojë Krishtin asnjë nga ne nuk mund të jetë imunë nga tundimet, prandaj duhet të jemi të ndërgjegjshëm se tundimet do na vijnë gjithmonë, ose

si valë edhe si një lum i vazhdueshëm, por Zoti nuk do na braktisë sepse; «Kur kundërshtari do të vijë si një lum i furishëm, Fryma e Zotit do të lartojë kundër tij një flamur» (Isaia 59:19).

Tundimet edhe pse janë diaobolike janë të domosdoshme ashtu si thtë edhe Shën Andoni: “Hiqja tundimet botës edhe askush nuk do të shpëtojë”.

Ne si të krishterë që edhe kreshmojmë nuk duhet t’i dorëzohemi tundimit, sepse Zoti na e dha mënyrën , shëmbullin dhe fuqinë , si t’i përballojmë këtyre tundimeve që janë ai i mishit, i krenarisë së jetës dhe lakmisë së syrit.

Prandaj edhe periudha e kreshmës 40 ditëshe është kohë tundimesh madje deri në ditët e fundit të saj , kështu duhet të rrimë vigjilent sepse edhe për këtë na ka paralajmëruar apostull Petro :“Jini të përmbajtur, rrini zgjuar; sepse kundërshtari juaj, djalli, sillet rreth e qark si një luan vrumbullues, duke kërkuar cilin mund të përpijë” (1 Pjetrit 5:8).

Dhe apostull Apostull Pavli : “ Vishni gjithë armatimin e Perëndisë që të mund të qëndroni kundër kurtheve të djallit,

12 sepse beteja jonë nuk është kundër gjakut dhe mishit, por kundër principatave, kundër pushteteve, kundër sunduesve të botës së errësirës të kësaj epoke, kundër frymërave të mbrapshta në vendet qiellore.

13 Prandaj merreni të gjithë armatimin e Perëndisë, që të mund të rezistoni në ditën e mbrapshtë dhe të mbeteni më këmbë pasi t’i keni kryer çdo gjë.

14 Qëndroni, pra, të fortë, duke patur në ijë brezin e së vërtetës, të veshur me parzmoren e drejtësisë,

15 dhe duke mbathur këmbët me gatishmërinë e ungjillit të paqes,

16 mbi të gjitha, duke marrë mburojën e besimit, me të cilën mund të shuani të gjitha shigjetat e zjarrta të të ligut.

17 Merrni edhe përkrenaren e shpëtimit dhe shpatën e Frymës, që është fjala e Perëndisë,

18 duke u lutur në çdo kohë dhe me çdo lloj lutjeje dhe përgjërimi në Frymën, duke ndenjur zgjuar për këtë qëllim me çdo ngulmim dhe lutje për të gjithë shenjtorët” ( Efesiani 6 11-18)

Apostull Joani na shkruan :” Mos e doni botën, as gjërat që janë në botë. Ne qoftë se ndokush do botën, dashuria e Atit nuk është në të,

16 sepse gjithçka që është në botë, lakmia e mishit, lakmia e syve dhe krenaria e jetës, nuk vjen nga Ati, por nga bota.

17 Dhe bota kalon me lakminë e saj; por ai që bën vullnetin e Perëndisë mbetet përjetë.” ( 1Joani 2;15-17)

Dhe apostull Jakovi na shkruan «Prandaj, nënshtrojuni Perëndisë dhe kundërvijuni Djallit, e ai do të ikë nga ju.»( Jakovi 4-7)Amin.

Miron Çako ; katekistë në KOASH

NJË GABIM QË NUK DUHET TOLERUAR

Wed, 20 Nov 2024 12:47:00 +0000

Nga Katekisti: Miron Çako

Emri është shumë i rëndësishëm për një qenie njerëzore, sepse jo vetëm na dallon nga personat e tjerë por është edhe çështje e identitetit tonë.

Bibla na mëson se emri i njeriut u vendos nga Krijuesi, ashtu si Zoti Perëndi i vuri emrin njeriut të parë duke e quajtur Adam (Zanafilla 3-17), që vjen nga emri i dheut “adamab”, tokë. Prandaj, etimologjia e emrit të parë njerëzor Adam është një zbulesë nga Zoti për të treguar personin dhe potencialin e qenies njerëzore dhe ka kuptimin: “ai që mban erën e dheut, ai që u bë nga pluhuri tokës”.

Emri vendoset më pas nga njerëzit për njerëzit, prindërit për fëmijët, ashtu si Adami i vuri emrin njeriut të dytë në botë gruas së tij, Evës (nëna e të gjallëve) (Zanafilla 3-20). Po kështu vuri emrat e fëmijëve të parë si Kain që do të thotë “fitova një burrë nga Zoti” ( Zanafilla 4-1) dhe Abel (frymëmarrje) (Zanafilla 4-2), ose si Abrahami i vendosi emrin djalit të vetë Isakut (buzëqeshje) (Zanafilla 23-3), sepse Sara gruaja e tij shterpë tha mbasi lindi: “Perëndia më ka dhënë çka duhet për të qeshur, kushdo që do të dëgjojë ka për të qeshur bashkë me mua” (Zanafilla 21-6).

Kështu njerëzit e lashtë i vendosnin emrin jo thjesht për një rimë tingujsh të pëlqyeshëm për veshin, apo thjesht për të veçuar individin nga individi me tinguj fjalësh por fjalë me kuptim, për një qëllim më të rëndësishëm, si për të treguar veprimtarinë ose të ardhmen dhe shërbimin që ai person do të ketë në jetë, ashtu sikurse Isaku ja vendosi Jakobit (Zanafilla 25-26) që do të thotë “Zëvendësi i kundërshtarit”, d.m.th. i vëllait të tij Esaut (Zan 27-36).

Emri po ashtu mund të sjellë ndërmend rrethanat e lindjes së fëmijës nga prindërit, si psh. Rakela ja vendosi emrin birit që lindi “Ben Oin” por Jakovi ja vuri më pas Benjamin (Biri i dhimbjes time) (Zanafilla 35-18) duke treguar dhimbjen për humbjen gruas së dashur Rakela.

Emri vendosej edhe si një orakull për të treguar mbështetjen e Zotit ndaj një personi, psh. si emri Isaia që kishte kuptimin (të shpëtoftë Zoti) ose rolin shpëtimtar që Perëndia i ka caktuar personit të kryej, si emri Joshua (Zoti shpëton).

Emri shpreh potencialin shoqëror të një personi që ka të bëjë edhe me famën dhe lavdinë e atij personi (Numrat 16-2), madje e pasura e dy apo e disa emrave tregonte rëndësinë e personit dhe të funksioneve, si p.sh. mbretit Solomon (2 Samueli 12-25).

Kjo ishte dhe traditë judaike, ashtu si e shikojmë edhe tek apostujt e Krishtit, që kishin nga dy emra, si Levi (Marku 2-14) & Mateu (Mateu 8-9), Natanail (Joani 1-46) & Bartolome (Djali i Tolemeit) (Marku 3-18), ose Thomai i quajturi “ Binjaku” (Joani 21-2).

Rëndësia e emrit bën që njeriu ta njohë kuptimin e emrit dhe ta përmbushi kuptimin në jetën e tij, por edhe ta ruajë emrin e tij që të mos i përdhoset. Prandaj, të qenit pa emër do të thotë të jesh pa vlerë, një send, një numër dhe mospasja e një emri është një mallkim, ashtu siç mallkojnë njerëzit ata që nuk i duan: “T’u shoftë emri”.

Vendosja e emrit tregon autoritet mbi atë që i vendoset emri, ashtu si Zoti ka autoritet ndaj Adamit, njeriut, prindërit ndaj fëmijëve, ose nuni ndaj të pagëzuarit.

Prandaj, të veprosh mbi emrin e tjetrit, ta tjetërsosh ose ta keqpërdorësh, do të thotë të kesh pushtet mbi qenien e tjetrit dhe ti ndërrosh emrin dikujt do të thotë ti imponosh një personalitet të ri apo një shërbim dhe një vasalitet të ri, ashtu si Zoti i ndërroi emrin Abramit në Abraham (ati i shumë kombeve) (Zanafilla 17-5), dhe Sarajt në Sara ( Zbulesa 17-15), ose rasti kur engjëlli i ndryshoji emrin Jakovit në Izrael (Zanafilla 32-28), apo Krishti i ndryshoi emrin Simon në Kefa (Petro) (Joani 1-42), sepse ai do bëhej nga peshkatar peshqish në peshkatar njerëzish (Luka 5-10) dhe gurë themeli i Kishës Apostolike (Mateu 16-18), ose Joanit edhe Jakovit i vuri emrin “Boanerges”, që do të thotë “Bijtë të bubullimës” (Marku 3-17).

Emri që nga lashtësia ka qenë shumë i rëndësishëm për njerëzit. Tregohet se si Aleksandri i Madh mori vesh se në ushtrinë e tij ishte një ushtar që ishte tepër problematik, por që edhe ai e kishte emrin Aleksandër. Atëherë, Aleksandri e thërret edhe i thotë: “Mik ose ndrysho jetën dhe mbaje me nder emrin Aleksandër ose ndrysho emrin”.

Ky nderim i njerëzve për emrin e tyre nuk vjen thjeshtë nga asgjëja, por vjen prej Perëndisë që është i pafund dhe përmbi çdo emër dhe meqenëse Perëndia i pakufizuar për tu kuptuar dhe komunikuar me njerëzit e kufizuar i ka vendosur një emër vetes dhe e ka zbuluar vetë atë, kur e pyeti Moisiu: "Ja, kur të shkoj te bijtë e Izraelit dhe t'u them: "Perëndia i etërve tuaj më ka dërguar te ju", po të jetë se ata më thonë: "Cili është emri i tij?", ç'përgjigje duhet t'u jap?". Perëndia i tha Moisiut: "UNË JAM AI QË JAM". Pastaj tha: "Do t'u thuash kështu bijve të Izraelit: "UNË JAM-i më ka dërguar tek ju". "Perëndia i tha akoma Moisiut: "Do t'u thuash kështu bijve të Izraelit: "Zoti, Perëndia i etërve tuaj, Perëndia i Abrahamit, Perëndia i Isakut dhe Perëndia i Jakobit më ka dërguar tek ju. Ky është emri im përjetë. Ky ka për të qenë gjithnjë emri im me të cilin do të kujtohem nga të gjitha breznitë". (Eksodi 3;13-15)

Perëndia kërkon që ky emër të adhurohet dhe të mos merret nëpër gojë më kotë, “sepse Zoti nuk do të lërë të pandëshkuar atë që përdor kot emrin e tij” (Dalja 20-7, Lp 5-11), sepse emri i Perëndisë është vetë Perëndia, prandaj ai dashurohet (Ps 5-12), lavdërohet (Psalmi 7-18) shenjtërohet (Isaia 29-23), ashtu si edhe Biri i Zotit si Njeri i lutet Atit, “O Atë, jepi lavdi emrit tënd!” (Gjoni 12:28) dhe po ashtu njerëzit i mësojë ti luten Perëndisë: “Atë, u shenjtëroftë emri yt” (Luka 11:2).

Prandaj edhe njerëzit të krijuar sipas ikonës së Perëndisë (Zanafilla 1-26) në ngjasim me Zotin duhet të kenë një emër dhe duhet ta ruajnë, ta nderojnë dhe ta shenjtërojnë emrin e tyre.

Emri, sidomos për të krishterin ka shumë rëndësi sepse në këtë emër e njeh edhe e thërret vetë Zoti: “Mos ki frikë, sepse unë të kam çliruar, të kam thirrur me emër” (Isaia 43-1).

Kisha orthodhokse ka një shërbesë të veçantë për vendosjen e emrit. Në ditën e tetë të lindjes, duhet që fëmija të paraqitet në tempull (kishë) edhe aty merr një uratë për vendosjen e emrit.

Ky emër vendoset nga prindërit dhe mund të mbetet gjithmonë i pandryshuar ose të zëvendësohet në ditën e pagëzimit me emrin që do t’i vendosë nuni, ose mund të mbahen edhe të dy emrat, por zakonisht si besimtar suprimon emri i pagëzimit .

Ne të krishterët, emrat i marrim nga emrat e Zotit, psh. emri Emanuel (Perëndia me ne) (Isaia7- 14) është shumë i përhapur mes të Krishterëve. Kurse, emri Jisu (Joshua) (Luka 1-31) që ishte shumë i përhapur para Krishtit më vonë kisha nuk e aplikoi më këtë emër për nderim të emrit të Krishtit.

Po ashtu marrim emrat e engjëjve, si Kryengjëlli Mikael (Kush është si Perëndia), Kryengjëll Gabriel (Trimi i Perëndisë), ose Kryengjëlli Rafael (Perëndia na shëron) etj.

Marrim edhe nga emrat e shenjtorëve si psh. Zonja Shën Maria (Zonjë, ose Zoti të do), Shën Joani (Zoti është mëshirë), Shën Simeon (të dëgjosh), Petro (gur), Pavli (i vogli), Gjergji (bujk), Shën Anastasia (ngjallja), Shën Agustin (i nderuar), Shën Andoni (lulëzim) etj.

Kaq shumë i rëndësishëm është emri për të krishterët orthodhoks sa sipas traditës së lashtë të krishterët nuk kremtojnë datëlindjen, as ditën e pagëzimit por ditën e emrit.

Dita e emrit është dita kur i krishteri pavarësisht moshës feston bashkë me shenjtorin që i ka huazuar emrin për nderim ndaj shenjtorit dhe për ta pasur shenjtorin si mbrojtës në këtë jetë dhe në jetën tjetër.

Kisha i kujton shenjtorët jo në ditën e lindjes, por në ditën e vdekjes, sepse ajo është dita më e lumtur e jetës së tyre, sepse atë ditë ata hynë në parajsën qiellore, në gëzimin e jetës së përjetshme (Zbulesa 3,5).

Kur na drejtohen të tjerët me këtë emrin, qofshin ortodoksë apo jo, i bëjnë nder shenjtorit dhe lut bekimin e tij ose të saj. Ne gjithashtu tregojmë drejtpërdrejt nderim të devotshëm për vetë Krishtin, kur pranojmë dhe përdorim emrin e një shenjtori, pasi shenjtorët janë pikërisht ata që janë bashkuar me Krishtin, ashtu si Zoti tha :'Kush ju dëgjon, më dëgjon mua; kush ju përbuz, më përbuz mua; dhe kush më përbuz, përbuz atë që më ka dërguar“(Luka 10-16)

Në qoftë se një i krishter i pagëzuar në Kishën Orthodhokse fëmijë edhe i rritur nuk e ka marrë emrin e një shenjtori sipas kalendarit kishtar, ai feston ditën e emrit të tij në ditën e Gjithë Shejntorëve, një ditë e lëvizshme që vjen të djelën mbas Pendikostisë, ku nderohen të gjithë shenjtorët edhe ata që nuk njihen nga njerëzit por i njeh Perëndia dhe që emrat e tyre janë shkruar në librin e jetës (Zbulesa 20-12).

Kur një i krishterë merr emrin dhe pagëzohet emri i tij është shkruar në Librin e Jetës (Hebrejnve 12-23) dhe me atë emër e njeh Zoti, engjëjt, shenjtorët dhe Kisha Apostolike.

Detyra e të krishterit është që emrin që ka marë hua nga, Zoti, engjëll, apo një shenjtorë duhet ta nderojë dhe ta shenjtërojë sepse në qoftë se ai nuk bënë një jetë sipas imitimit të Zoti, engjëllit dhe shenjtorit ai e përbuz emrin që ja kanë vënë ose ka zgjellur vetë dhe në qoftë se vdes si mëkatar i papenduar, emri që ka marrë do ti hiqet dhe do të përfundojë në ferr, sepse ata e shuajtën emrin e tyre nga Libri i jetës dhe as Perëndia, as engjëjt, as shenjtorët, nuk i kujton më, por janë të harruar përjetësisht në vendin e humbjes së përjetshme.

Por ajo që po vihet re sot dhe nuk duhet ta anashkalojmë është një gabim mes të krishterëve sipas frymës kozmike, ku të krishterët nuk dëshirojnë ti vendosin fëmijëve të tyre emrat e shenjtëruar nga shenjtorët, por emra të njerëzve të botës, të sportistëve, artistëve, vipave apo thjesht një emër që të rimojë në veshë me tinguj “modernë” të kohës dhe kjo po e prish traditën shekullore të të krishterëve orthodhoks të cilët po mbyten në baltovinën mëkatare të botës.

"Kur katekumenëve u mësohej gjithçka që duhej, mësuesit e tyre do t'i çonin përsëri te peshkopi dhe peshkopi do t'u rekomandonte që të ndryshonin emrat e tyre paganë dhe të adoptonin të krishterë, emra për t'u kujtuar atyre persona të shenjtë ose virtyte. (p.sh., Agapios, "dashuri"; Elpidos, nga elpis, "shpresa;" Irenaios, nga eirene, "paqe...").

Siç e shihni, kisha e hershme i kushtonte shumë rëndësi emrit të një personi. Megjithatë, disa njerëz insistojnë t'u vënë fëmijëve të tyre emra që nuk kanë të bëjnë fare me historinë e lavdishme të krishterimit, apo edhe emrat e ateistëve dhe jobesimtarëve që kanë bërë luftë dhe ende bëjnë luftë kundër krishterimit. Emrat e të krishterëve duhet të jenë kujtues të besimit dhe virtytit. "

(Mitropoliti i Follorinës Agustinos (+2010),

Por më e keqja është se edhe kur vendosen emrat e shenjtorëve, ato shkurtohen aq sa bastardohen dhe humbasin lidhjen me emrin e shenjtorit dhe kuptimin e tyre.

Patjetër që emrat kanë tingull të ndryshëm në gjuhë edhe dialekte, edhe janë përkthyer në gjuhët të ndryshme, si psh Qirjaqi në greqisht, Domenica në italisht, e Djela në shqip, Nedela në maqedonisht, këtu nuk është gabim, por çështja është që të mos arrijmë deri aty sa emri të shkurtohet që ti përshtatet tingullit që na pëlqen e të humbasë kuptimin.

Psh, emri Nikolaos që në greqisht do të thotë (fitore e popullit) thirret në shqip Nikolla, në anglisht Nicola, por nuk është mirë që emri të shkurtohet edhe të vendoset Nik, Niko, Kola etj, sepse shenjtori nuk e kishte emrin me shkurtime si e përdorim ne por edhe emri nuk ka kuptimin “fitorja e popullit” por është thjesht një tingull zanoresh dhe bashkëtingëlloresh ose mund të ketë kuptim tjetër.

Emri Harallamb që në greqisht do të thotë “shkëlqim nga lumturia” kur shkurtohet me “Llambi” që nuk i ngjason emrit të shenjtorit humbet kuptimin e tij, ose emri Parashqevi (e premte) shkurtohet në Shqevi, Viki,Andon në Doke , Gjergji në Gjeke , Dhimitër në Taqo, ,e të tjera si këto që jo thjeshtë e tjetërsojnë emrin e shenjtorit por edhe e fyejnë vetë shenjtorin që i kanë huazuar emrin.

Ose emri i engjëjve Mikael ose Mihal, shkurtohet edhe thirret Keli dhe Rafael në Rafo,etj raste të tilla.

Për këtë fenomen tërheq vëmendjen edhe Shën Pais Agjoriti që në biseda me njerëzit thoshte me kritikë: “Por për fat të keq, njerëzit pak nga pak nuk po lenë as festa e asgjë tjetër. Sheh, madje, që edhe emrat i ndryshojnë, që të mos kujtojnë shenjtorët e tyre. Vasilikën e bëjnë Viki, Zoin e bëjnë Zozo dhe kështu thonë dy herë kafshë!”

Të dashur të krishterë ky fenomen nuk është thjesht një pakujdesi por një gjë shumë serioze. Më sipër folëm për rëndësinë dhe rolin që ka emri në jetën tonë, aq më tepër për ne të krisherët që marim me nderim emrat e shenjtorëve dhe me këtë emër regjistrohemi në Librin e jetës (Hebrenjve12-23) dhe Zoti do të na thërrasë (Joani 10-3) dhe do na gjykojë sipas emrit.

Kjo tregon se ne nuk kemi frikë Perëndie të paktën aq sa kemi frikë dhe respekt për njerëzit . Psh kush do guzonte nga ne të shkurtonte emrin e një mbreti apo të fuqishmi të botës , patjetër nuk do ta bënim nga frika ,interesi dhe nderi.

Prandaj duhet me vigjilencë shpirtërore të shikojmë në këtë situatë punën e të ligut, që kërkon jo vetëm të mos i japim rëndësi emrit dhe ta shenjtërojmë atë, por edhe të fyejmë Zotin, engjëjt edhe shenjtorët që pretendojmë se ja marrim emrat por në të vërtetë i tjetërsojmë me shkurtimet tona të pamenda deri në sakrilegj, blasfemi.

Në Sinaksarin e Shën Qiprianit që ishte në fillim një magjistar në Kartagjenë, na thuhet se kur ai e pyeti djallin se kush është më i madh se ty, djalli i tha që më madh se mua është Manoli. A e shikoni se demoni nuk e përmend emrin Emanuel që është emri i Perëndisë (Perëndia me ne) (Isaia 7-14) por thotë me dinakëri Manoli që nuk ka kuptimin e emrit Emanuel (Perëndia me ne).

Përdorimi i emrit të Zotit dhe shenjtorëve ka fuqi (Joani 14-13) dhe emri i tij është mbi çdo emër (Filipianëve 2-9), prandaj djalli kërkon që të krisherët ti bastardojnë emrat e shejntë, që jo vetëm fuqia e Zotit dhe hiri që kanë shenjtorët të mos veprojnë, por edhe të blasfemojmë.

Një mik më thoshte se kur isha i vogël nuk më pëlqente emri Athanas që ma kishin vënë për nder të shenjtorit dhe gjyshit sepse më dukej si emër plaku dhe kisha frikë se shokët do të më tallnin. Kështu i thashë prindërve: “Ç'është ky emër që më keni vënë kështu, emër plaku, nuk do më thërisni më Athanas por Naska”. Edhe vërtetë atë nuk e thërrisnin më prindërit Athanas, por Naska deri sa u rrit madje edhe sot. Pa kuptuar ai kishte fyer shenjtorin dhe kishte tjetërsuar kuptimin e emrit Athanas që do të thotë i pavdekshëm, por pa kuptuar kishte ndryshuar edhe gjininë me shkurtimin e emrit, sepse në gjuhën kurde “naska” do të thotë vajzë e bukur.

A kuptoni si na mashtron djalli, na armiqëson me shenjtorët dhe na tall!

Një tjetër mikeshë më tha që dua ti vendos vajzës emrin e filan shenjtoreje por do ta ndryshojë pak se kam frikë se do ma bullizojnë vajzën, prandaj për njerëzit do ta vë kështu me shkurtim, kurse në kishë ashtu si e ka shenjtorja. Ajo edhe pse besimtare pa e kuptuar ishte bërë viktimë e mentalitetit të botës dhe po i vendoste vajzës një emër të dyfishtë, që kur të rritej fëmija do të vështirësohej, sepse do të sillej me personalitet të dyfishtë një sipas botës dhe një sipas Zoti. Do ti mësonte fëmijës turpin përpara njerëzve kur bëhet fjalë për pohimin e besimit, nuk ka nevoja për akte të mëdha tradhtia por ja vetëm për një shkurtim emri që ti pëlqejë botës.

A kuptojmë sa gabojmë kur duam ti përshtatemi frymës së botës edhe me vetë emrin tregojmë turp dhe mohim. Zoti na tërheq vëmendjen: “Sepse, nëse dikujt i vjen turp për mua dhe për fjalët e mia, edhe Birit të njeriut do t'i vijë turp për të, kur të vijë në lavdinë e vet dhe të Atit e të engjëjve të shenjtë” ( Luka 9-26) dhe bëhemi armiq me Perëndinë dhe shenjtorët, ashtu si na thotë: “Miqësia me botën është armiqësi me Perëndinë” (Jakovi 4-4). Prandaj duhet të bëjmë kujdes në vendosjen dhe thirrjen e emrave kur ja hazojmë shenjtorëve.

Ne si të krishterë vendosjen e emrit nuk duhet ta shikojmë thjeshtë si një lojë apo rastësi, apo aq më keq sipas mentalitetit të njerëzve edhe trendit të kohës, por duhet ti lutemi Zotit dhe t'ja besojmë providencës hyjnore, që na tregon emrin që duhet ti vendosim ose t'ja besojmë nunit ashtu si është tradita jonë e krishterë. Duhet që klerikët që pagëzojnë të jenë të kujdeshëm në mënyrën se si shqiptohet emri për pagëzim nëse është korrekt apo jo.

Dhe së fundi, emrit duhet ti dimë kuptimin dhe duhet ta shenjtërojmë me jetën tonë sipas shëmbullit të shenjtorit që i huazuam emrin.

Ky gabim që nuk duhet toleruar, siç shkruam më sipër nxitet nga padija, konformimi dhe turpi që kemi përpara njerëzve dhe botës, që na pengon që të shfaqemi ashtu si jemi, të krishterë orthodhoks, autentik, me emra edhe jetë sipas emrit të krishter.

Duhet të kemi parasysh se në qoftë se do shenjtërojmë emrin në jetën tonë Krishti na ka premtuar: “Kush fiton do të vishet me rroba të bardha dhe unë nuk do ta fshij emrin e tij nga libri i jetës, por do të rrëfej emrin e tij përpara Atit tim dhe para engjëjve të tij. Kush ka veshë, le të dëgjojë atë që Fryma u thotë kishave” (Zbulesa 3-5).

Në të kundërt në qoftë se ne nuk do nderojmë emrin që morëm por do ta fyejmë dhe bastardojmë jo thjesht vetëm me shkurtime por dhe me një jetë pa virtyte edhe pa pendim fatkeqësisht atëherë në gjyqin e Zotit ai emër që morëm do të na hiqet nga Libri i Jetës dhe do përfundojmë në ferr pa emër sepse është shkruar: “Nëse ndokush nuk u gjet i shkruar në librin e jetës, u flak në liqenin e zjarrit” (Zbulesa 20,15).

Miron Çako katekist në KOASH.

A MUND TË QUHEN TË KRISHTERËT: “KAUR”?

Wed, 20 Nov 2024 12:44:00 +0000

Nga Katekisti: Miron Çako

Besoj se ju ka rënë rasti të dëgjoni mes bisedave fyerje si; “kauri i derrit” ose; “shiko çfarë bën kauri”.

Kjo fjalë sot mund thuhet si batutë mes njerëzish por historiku i vjetër i kësaj fjale na tregon se është një fyerje që ju etiketohej të krishterëve në breza.

Edhe sot ka të krishterë që duke mos pasur dijeni kur i pyesin për besimin e tyre të përgjigjen; “jemi kaur”.

Këta të krishterë naiv edhe të paditur mendojnë se duke thënë; “jemi kaur”, po pohojnë me mburrje besimin e tyre të krishterë të trashëguar nga gjyshi e stërgjyshi.

Duhet të dimë se si këta që i thonë të krishterëve kaur edhe ata të krishterë të cilët i thonë vetes kaur po gabojnë. Të parët po i fyejnë padrejtësisht të krishterët si të pabesë, kurse të dytët, të krishterët, po fyejnë veten e tyre dhe po bëjnë mëkat, blasfemi përpara Zotit duke mohuar besimit e krishterë, jo vetëm të tyrin por edhe të etërve të tyre.

Sipas fakteve historike kjo fyerje është një mbetje e një të kaluare të errët të Ballkanit kur vendet e krishtera u pushtuan dhe u sunduan për shekuj nga osmanët, turqit.

Sipas studiuesve etimologjia e fjalës “kaur” (gâvur) e përdornin osmanët, turqit kundër të krishterëve në vendet e pushtuara të Ballkanit, siç ishte edhe Arbëria, Shqipëria dhe vjen nga persishtja ( گبر) gaër, gabr.

Kjo ishte një fjalë që tregonte adhuruesit e zjarrit siç ishin Zoroastrianët, d.m.th. një pagan që i falet elementeve natyrore si zot.

Në Enciklopedinë Britanike të vitit 1911 na thuhet për etimologjinë dhe konotacionin e kësaj fjale fyese:

“Giaour është një adaptim i fjalës perse, (gaër) ose (gbr), që do të thotë i pafe, një fjalë që përdorej nga Perandoria Osmane për të përshkruar të gjithë banorët e krishterë të Ballkanit. Në shumë raste kjo fjalë përdorej si ofendim ndaj tyre.Një analogji e ngjashme me fjalen giaour gjendet në arabisht me fjalen qafir (kafir), ose jobesimtar, i cili është aq i zakonshëm në përdorim sa është bërë emri i duhur i popujve dhe vendeve që nuk pranojn islamin dhe profetin e tyre Muhamet. "

Po këtë përgjigje për etimologjinë e fjalës kaur e marrim edhe nga fjalori i gjuhës shqipe botuar në vitin 2006, ku për fjalën kaur shpjegon: kaúr,-i -ë(t); është emër me të cilin osmanët quanin me përbuzje ata që nuk ishin të fesë myslimane; i krishterë.

Është edhe një mendim tjetër kritik, se fjala kaur vjen nga fjala

(kau our) ose (gjahurr) që do të thotë; “adhuruesit e kaut”.

Kjo fjalë si etimologji ka të bëjë me ngjarjen kur pouulli hebre , dolën me dorën e fuqishme të Zotit Perëndi (Jahves) nga skllavëria e Egjiptit në ( 1446 pr. K) dhe shkuan të udhëhequr nga Moisiu në këmbët e malit Sina ku aty dëgjuan zërin e Zotit që urdhërojë 10 porositë (dekalogun).

Kur Moisiu u ngjit në mal dhe qëndroi në prani të Zotit për 40 ditë dhe mori në dy pllaka guri ligjin të shkruar me gishtin e Zotit, populli i pabesë poshtë malit mendoi se Moisiu humbi dhe kështu urdhëruan të bënin një viç, ka prej ari, që ishte një idhull i lashtë babilonas, pers dhe egjiptian, një zot pagan i pasurisë edhe i fuqisë dhe ju falën atij me orgji duke thënë: “O Izrael, ky është perëndia ytë që të nxori nga vendi i Egjiptit” (Eksodi 32,4).

Për këtë ngjarje na flitet edhe në Kuran, që u shkrua 800 vjet mbas Biblës.

“Populli i Musait, pas largimit të tij, filloi të adhurojë një viç të bërë nga stolisjet e tyre të arta. Ai kishte një zë si të lopës. A nuk e shihnin ata se ai as nuk mund t’u fliste, as t’i udhëzonte në rrugë të drejtë?! Ata e zgjodhën këtë viç për adhurim dhe u bënë keqbërës.” (A’raf, 148).

Gjuha shqipe ka shumë mbetje nga turqishtja të cilat ne i përdorim pa ja ditur kuptimin thjesht se kështu i kemi dëgjuar, ndër to është edhe fjala kaur.

Kjo fjalë është mirë të mos përdoret sepse ishte dhe mbetet një fyerje e drejtpërdrejtë që i bëhej komunitetit të krishterë të cilët jo vetëm u masakruan për fenë edhe atdheun e tyre por edhe kur u pushtuan u fyen në mënyrë sistematike nga osmanët si; “kaurët e derrit”, d.m.th. si të pabesë që hanin mishin e derrit një ushqim i ndaluar në fenë islame, fe që kishin përqafuar osmanët (turqit).

Ne të krishterët që sot jemi të çliruar nga zgjedha, dhuna dhe fyerja e osmanëve pushtues dhe nuk duhet në asnjë mënyrë ta pranojmë këtë fjalë fyese nga të tjerët qoftë edhe për shaka.

Madje duhen të sqarojmë të tjerët me mirësi ; "se mik kur më thua kaur po më ofendon, ashtu si osmanët pushtues fyenin gjyshërit dhe stërgjyshërit tanë të krishterë".

Më keq është kur të krishterët e paditur ja atribuojnë vetes këtë fjalë fyese duke e deklaruar vetë para njerëzve të një feje tjetër si të pafe dhe pagan dmth (kaur).

Ata kur e pranojnë ose e pohojnë vetë fjalë (kaur) po mohojnë Perëndinë Triadik, që është një Perëndi në tri hipostaza (persona), Atin, Birin dhe Shpirtin e Shenjtë dhe mohojnë besimin në Zotin Jisu Krisht, Birin e Perëndisë dhe birin e njeriut, shpëtimtarin e botës.(1 Joani 4 14)

Të krishterët e vërtetë nuk kanë qenë dhe nuk do të jenë kurrë adhurues të zjarrit, hënës apo të kaut, përkundrazi refuzojnë me përbuzje adhurimin e krijesës në vend të Krijuesit që është i bekuar në jetëve të jetëve. Amin.( Romakë 1-25)

Prandaj, të krishterët nuk e kanë merituar dhe nuk e meritojnë asnjëherë si nga të tjerët, jo të krishterët, por edhe nga vetja e tyre fjalën ofenduese kaur (i pafe), sepse besimi i tyre është shekullor që shekullin e parë pas Krishtit , kur stërgjyshit tanë nga predikimi i Apostujve të Krishtit hoqën dorë nga idhujt dhe ju falën dhe ju bindën Perëndisë , Krijuesit ; Atin në Birin ne anën e Shpirtit të Shejntë, madje për të mbrojtur fenë edhe atdheun e tyre nga pushtuesit osman derdhën gjakun si dëshmorë.

Përkundrazi këtë fjalë e meritojnë të tjerët që adhurojnë krijesën dhe bëjnë për vete idhuj dhe ju falen atyre, si gurë, trupa qellor ,njerëz , etj , por ne si të krishterë nuk duhet të ofendojmë askënd për fenë e tyre edhe pse nuk jemi dakord me ata, madje as edhe duhet të mërzitemi kur ata insistojnë edhe na ofendojnë neve ,sepse Zoti Jisu Krisht na ka mësuar: “Lum ju kur do t'ju shajnë dhe do t'ju përndjekin dhe, duke gënjyer, do të thonë të gjitha të zezat kundër jush, për shkakun tim. Gëzohuni dhe ngazëllohuni, sepse shpërblimi juaj është i madh në qiej, sepse kështu i kanë përndjekur profetët që qenë para jush”(Mat,11,12)

Miron Çako

EDUKIMI I FËMIJËVE NJE SFIDË GJITHNJË E MË E VËSHTIRË, POR JO E PA MUNDUR ME NDIMËN E ZOTIT .

Wed, 20 Nov 2024 12:41:00 +0000

Nga Katekisti: Miron Çako

Krimi në familje ku tre fëmijë bashkëpunuan dhe vranë në mënyrë makabre babain e tyre është një tregues se si ai baba i viktimizuar dhe ajo nënë që ju shkatërua familja para syve të saja të dy kanë dështuar në edukimin moral të fëmijëve të tyre.

Të jesh prind, është një privilegj i madh, por edhe një përgjegjësi akoma më e madhe, sepse nuk mjafton të lindësh një njeri, por vështirësia më e madhe është rritja dhe edukimi i tij, e gjitha kjo e shprehur në shprehjen e urtë: “Sa fëmija është në bark, të zgjon nga gjumi; por, kur lind, të lë pa gjumë”.

Edukimi prindëror tek njeriu është produkt i dashurisë përtej asaj instiktive që e kanë edhe kafshët. Prandaj dashuria, ky bashkëbisedim edhe bashkëveprim midis prindit edhe fëmijës, është thelbi i çdo edukimi.

Edukim do të thotë të mësosh, të zbulosh, të nxitësh, të premtosh, të qortosh edhe të shpërblesh.

Kjo është një punë vetëmohuese e prindit, që kur fëmija lind deri kur të rritet edhe të jetë i ndërgjegjshëm të dallojë të mirën nga e keqja, të moralshmen nga e pamoralshmja.

Gjithmonë edukimi i fëmijës është i vështirë, sepse janë dy botë që përballen, e vjetra e prindit, që do të komandojë, me të renë e fëmijës, që do të rebelohet.

Njeriu nuk është thjesht një specie biologjike, por një person me egon (personalitetin e tij). Personaliteti i paformuar i fëmijës e bën të vështirë edukimin sepse: “marrëzia është e ngulitur në zemrën e fëmijës” (Fjalët e Urta 22:15).

Dështimi i prindit në këtë edukim është çnderim për vetë prindin: “çnderim i babës është fëmija që nuk pranon të edukohet dhe, nëse është vajzë, i lind për poshtërim”(Sirakidi 22:3-4).

Edhe prindi, edhe mësuesi si një prind i dytë, që të dy kanë përgjegjësinë për edukimin e fëmijës, kanë autoritet për këtë funksion edukativ si nga Zoti edhe nga shoqëria, dhe fëmija është i detyruar t’iu bindet, ashtu si përsëri na thuhet tek Fjalët e Urta: “Dëgjoje, o bir, mësimet e atit tënd dhe mos i lër pas dore mësimet e nënës sate” (Fjalët e Urta 1: 8-9).

Por përse ka prindër që dështojnë në edukimin e fëmijëve të tyre dhe veçanërisht në kohët e sotme ku vihet re një mosbindje dhe rebelim gjithnjë më i madh?

Kjo ndodh sepse prindërit, sidomos sot në një shoqëri sekulariste edhe konsumiste, interesohen vetëm për edukimin fizik edhe materialist, duke lënë pas dore ose duke qenë indiferentë për edukimin shpirtëror edhe moral të fëmijëve të tyre, madje kjo indiferencë shikohet edhe në sistemin arsimor.

Por qenia njerëzore është metafizike dhe përveç trupit dhe trurit, ajo ka mendje dhe shpirt, prandaj njeriu ka nevojë të edukohet shpirtërisht dhe moralisht me standarde morale jo relative të shpikura nga njerëzit, por absolute të shkruara nga Zoti në ndërgjegjen e çdo njeriu, të cilat janë më të qarta në Shkrimin e Shenjtë (Biblën) dhe pëbëjnë shtyllën kurizore të moralit dhe mardhënjeve njerëzore normale , natyrore në çdo kohë, si: “Mos ki tjetër Zot veç meje”. Ndero atin edhe nënën tënde. Mos vrit. Mos kurvëro. Mos vidh. Mos gënje. Mos lakmo” (Eksodi 20: 1-17).

Shkrimi i Shenjtë i këshillon prindërit: “Edhe ju, o prindër, mos i nxisni fëmijët tuaj, por i edukoni me frikën e Zotit”. Edukimi i fëmijës me frikën e Zotit duhet të bëhet që në moshë të vogël. Solomoni i urtë thotë: “ Mësojini fëmijës rrugën që duhet të ndjekë dhe ai nuk do të largohet nga ajo edhe kur të plaket” (Fjalët e Urta 22:50).

Ndërsa Aristoteli filozof (384-322) para Krishtit thotë: “Ma jep fëmijën për shtatë vitet e para dhe atëherë merre ti”. Ose e përshtatur :”Ma jep fëmijën për shtatë vitet e para dhe ai do të jetë përgjithmonë imi.”( Injaci i Lojolës (1491-1556) themeluesi i urdhërit Jezuit në Kishën Romano Katolike.

Frika e Zotit nuk është një fobi tmerruese, por një besim se Zoti është i kudondodhur, Ai i shikon, i dëgjon edhe i gjykon me drejtësi mendimet edhe veprimet e njerëzve.

Njerëzit, sa më shumë të largohen nga frika e Zotit, aq më shumë të paedukuar dhe të pacipë bëhen, madje edhe në ato vende me standarde të larta edukative, sepse mohimi i një Zoti moral sjell imoralitet shoqëror edhe njerëzit bëhen: “rebelë, egoistë, lakmues parash, mburravecë, krenarë, blasfemues, të pabindur ndaj prindërve, mosmirënjohës, të paudhë, të padhembshur, të papajtueshëm, shpifës, të papërmbajtur, mizorë që s’e duan të mirën”( 2 Timotheut 2:2-3).

Nëse krahasojmë fëmijët besimtarë me ata që nuk besojnë, do të shohim një dallim të madh. Vjedhësit, huliganët apo kriminelët nuk janë fëmijë të prindërve që besojnë te Zoti i dashurisë dhe i së vërtetës, por ata janë fëmijë të prindërve ateistë ose gnostikë, që kundërshtojnë Zotin e vërtetë dhe krijojnë zotin e tyre me standarde morale për të përligjur pasionet mëkatare, duke u lënë kështu një shembull negativ fëmijëve të tyre.

Sa më shumë që një fëmijë beson te Zoti i vërtetë, aq më shumë ai do t’i nderojë prindërit, sepse çdo fëmijë është urdhëruar: “Ndero atin tënd dhe nënën tënde”, ky është urdhërimi i parë që ka këtë premtim: “që ti të jesh mirë dhe të jetosh gjatë mbi dhe” (Efesianëve. 6:2-3).

Është vënë re se edukimi i fëmijës me besim dhe frikë Perëndie sjell një marrëdhënie pozitive reciproke prindër-fëmijë, prindi është më i përgjegjshëm për përkujdesjen dhe edukimin e fëmijës, dhe ndërgjegjësohet se nuk është pronar, por drejtues ose një menaxher i fëmijëve, sepse Zoti thotë: “ Në të vërtet ju them; çfarë sa herë nuk ja keni bërë këtë ndonjërit prej këtyre më të vegjëlve, këtë nuk ma keni bërë as edhe mua”( (Mateu 25 45).

Edhe fëmija i bindet edhe e nderon më shumë prindin, kur ai beson te Zoti, sepse e sheh prindin si imazh të këtij Zoti, edhe ndërgjegjësohet se mënyra sesi ai sillet me prindin, është si të jetë sjellë me vetë Zotin, ashtu si Uljam Shekspiri (1564-1616) dramaturgu anglez thotë: “Zëri i prindit është zëri i perëndive”.

Zoti është edukatori shembullor edhe gjithashtu një model imitimi për mënyrën sesi prindërit duhet t’i edukojnë fëmijët e tyre.

Zoti, në thelb, është dashuria e përsosur, por edhe drejtësia absolute. Zoti kërkon që njerëzit t’i dëgjojnë porositë e Tij, t’i binden dhe të mos bëhen të pabindur edhe të paarsyeshëm si shtazët,si psalmisti dhe mbreti David (1005-965) para Krishtit, tërheq vëmendjen: “Mos u bëni si kali, as si mushka që nuk kanë mend dhe drejtohen me gojëz dhe fre”; “të shumta janë fshikullimet për mëkatarët, kurse atë që shpreson te Zoti, do ta rrethojë mëshira”( Psalmi 31).

Ky qortim i Zotit nuk ka karakter hakmarrës, por pedagogjik; Zoti i edukon njerëzit nga dashuria e Tij dhe kjo ngjason me edukimin e prindërve, ashtu si përsëri na thuhet: “Biri im, mos e përçmo qortimin e Perëndisë dhe mos e humb zemrën kur ai të qorton, sepse Perëndia ndreq atë që do dhe fshikullon çdo bir që i pëlqen”.

Në qoftë se ju do ta duroni qortimin, Perëndia do t’ju trajtojë si bij; sepse cilin bir nuk e korrigjon i ati. Por, po të mbeteni të pandrequr, ku të gjithë u bënë pjesëtarë, atëherë jeni kopila dhe jo bij. Pastaj etërit tanë sipas mishit i patëm për të na ndrequr dhe i nderonim ata; a nuk do t’i nënshtrohemi edhe më tepër Atit të shpirtrave, për të jetuar. Sepse ata na ndreqën për pak ditë, ashtu siç u dukej më mirë, kurse ai na ndreq për të mirën tonë që të bëhemi pjesëtarë të shenjtërisë së tij” (Heb 12:4-10).

Siç e përmendëm më sipër, prindi është përpara fëmijëve ikonë e Zotit. Përveç dashurisë sakrifikuese, prindi duhet të jetë një edukator qortues. Solomoni i urtë (970- 930)para Krishtit thotë për prindërit: “Ai që ia kursen thuprën birit të vet, e urren atë, por ai që e do birin e vet, e qorton me kohë” (Fjalët e Urta 13:24), ose “Thupra edhe qortimi japin mençuri, por fëmija për të cilën nuk kujdeset kurrkush, e turpëron nënën e vet” (Fjalët e Urta 29:15).

Sot, këto fjalë të Solomonit janë të papranueshme nga psikologë bashkëkohorë liberalë, madje ata i cilësojnë si veprime brutale ose çnjerëzore të prindërve, sepse, sipas tyre, njeriu i madh (prindi) nuk duhet ta qortojë fëmijën e vogël edhe të pambrojtur, se qortimi mund t’i mbysë dëshirat e fëmijëve, ose fëmijët që qortohen do t’i urrejnë prindërit e tyre edhe do të bëhen edhe ata të dhunshëm, në të ardhmen, me fëmijët e tyre etj.

Por përvoja shekullore e edukimit prindëror ka treguar të kundërtën. Ata prindër që e qortojnë fëmijën nga dashuria me qëllim që ai të mos humbasë nga rreziku i mosbindjes, janë më të suksesshmit në edukimin e fëmijëve dhe fëmijët e tyre janë më të mbarë, më të bekuar nga Zoti.

Shën Pais Agjioriti (1924-1994) një nga etërit shpirtërorë më të mëdhenj të fundshekullit të kaluar, mësimet e të cilit janë përkthyer në shumë gjuhë të botës ngaqë janë të pëlqyeshme për t’u lexuar e të dobishme për shpirtin, thotë: “ Prindërit që nuk e kuptojnë disiplinën, i lënë sot fëmijët në një liri të shfrenuar dhe kështu i bëjnë vagabondë të vegjël. Një fjalë u thua, pesë të përgjigjen me paturpësi! Ata mund të bëhen kriminelë. Ata (psikologët) po i zhvidhosin fare fëmijët: “Liri, mos i prekni fëmijët!’ dhe fëmijët thonë ku të gjejmë një regjim si ky. Psikologët duan t’i bëjnë rebelë të vegjël, të mos i binden prindërve, mësuesve, të mos duan asgjë…

Dhe i shikojnë pastaj të mjerët që janë pothuajse të demonizuar… ku kanë arritur të rinjtë sot! Nuk durojnë dot t’u thuash qoftë një fjalë. Nuk kanë respekt, kanë shumë nerva. Ata e shpërdorojnë lirinë… Djali u thotë prindërve: “do t’ju çoj në polici”… Dua të them se ku kanë arritur fëmijët sot! Në kohët e vjetra, prindërit na qortonin na jepnin edhe ndonjë dackë, por neve nuk na kalonin në tru mendime të këqija… sepse edhe përkëdhelja, edhe shuplaka, edhe puthja e prindërve janë, si të thuash, nga dashuria.

Kur prindërit i qortojnë fëmijët e tyre, vetë atyre (prindërve) u dhemb zemra; kur fëmijët hanë ndonjë dackë, prindërve u dhemb faqja. Nëna, çfarëdo që të bëjë për fëmijën e saj, qoftë ta rrahë, qoftë ta përkëdhelë, të gjitha nga dashuria i bën dhe të gjitha nga zemra e nënës dalin” (Shkëputur nga libri: “Me dhimbje dhe dashuri për njeriun bashkohor”).

Në Shkrimin e Shenjtë thuhet se asnjëherë qortimi i prindit nuk duhet të bëhet me pasion në inat e sipër, sepse kjo gjë e dëmton fëmijën, por një qortim edukativ i ndërgjegjshëm si një masë parandaluese vetëm kur fëmija nuk do të kuptojë me fjalë dhe kjo bëhet për ta mbrojtur nga një e keqe më e madhe, ashtu si këshillon përsëri Solomoni: “Ndëshkoje birin tënd sa ka shpresë, por mos e shty derisa të shkaktosh vdekjen e tij” (Fjalët e Urta 19:18).

Çdo teprim në qortim që e dëmton shëndetin edhe psikikën e fëmijës, si edhe një liri e shfrenuar që e dëmton moralin e fëmijës, janë të gabuara. Edhe psikologët duhet të flasin jo vetëm kundër qortimit të gabuar, por edhe kundër lirisë së shfrenuar, ndryshe do të kemi një spekulim me një prapaskenë dhe qëllime dashakeqe, për të rritur një brez rebel, të paedukuar, pa dashuri për prindërit edhe për njëri-tjetrin, pa standard moral, një shoqëri egoiste, pa integritet, një xhungël armiqsore, që fatkeqësisht po shfaqet gjithnjë e më shumë midis njerëzve.

Edukimi i fëmijës është një art i vështirë ku prindi, mësuesi edhe vetë shoqëria duhet të frymëzohen nga providenca Hyjnore që vepron për edukimin dhe shpëtimin e njerëzimit me anë të dashurisë, me shpërblimin, e drejtësisë me qortim.

Shembull unik për bindjen e fëmijëve ndaj prindërve është vetë Zoti Jisu Krishti, Biri i Perëndisë, i Cili, kur u bë njeri për shpëtimin tonë, derisa mbushi moshën madhore 30 vjeç, u tregua i bindur ndaj prindërve tokësorë, Virgjëreshës Mari edhe Josifit, kujdestarit, siç na thuhet: “Dhe ai zbriti bashkë me ta, u kthye në Nazaret dhe u bindej atyre” (Luka 2:51).

Madje apostull Pavli guxon edhe thotë për Krishtin: “Edhe pse ishte Bir, mësoi të ishte i bindur nga ato që pësoi dhe, si u bë i përkryer, u bë vepruesi i shpëtimit të përjetshëm, për ata që i binden”(Heb. 5: 8-9).

Por, përveç edukimit me qortim kur është nevoja, mënyra më efikase që fëmija të edukohet është shembulli që jep prindi përpara fëmijës. Fëmija është imitues i prindërve ose pasqyrë e prindërve. Fëmija i imiton prindërit në të gjitha: në veshje, në të folur, në sjellje, në karakter. Figura e prindërve do të ngulitet në subkoshiencën e tij dhe do të jetë kaq ndikuese sa, kur të rriten, fëmijët do të bëjnë ato që panë te prindërit e tyre. Një fëmijë, shkoi te një psikiatër, dhe mjeku e pyeti: “A të duan prindërit”. Dhe fëmija i plagosur shpirtërisht iu përgjigj: “Problemi nuk është nëse më duan mua, por nëse ata kanë vetë dashuri midis tyre”.

Prandaj edukimi prindëror dështon kur prindi të tjera thotë e të tjera bën. Fëmija, në fillim, mund të bindet nga frika, por, kur ai të fitojë personalitet të plotë edhe liri, do t’i akuzojë prindërit si hipokritë dhe nuk do t’i dëgjojë më.

Pastaj duket një punë shumë vështirë që karakteri i këtyre fëmijëve të deformuar nga dyfytyrësia e prindit të riparohet e të drejtësohet dhe kjo realizohet vetëm me mrekulli nga Zoti. Është shumë domethënëse historia se si një baba e kishte zakon të shkonte shpesh në një klub për të pirë, një ditë kur kishte rënë borë edhe la gjurmët në borë pa djalin e tij të vogël që po i shkonte pas, u kthye edhe e pyeti djalin me habi: “Çfarë po bën, more bir” edhe fëmija me shumë çiltërsi i tha: ?Baba, po eci në gjurmët e tua”.

Sot edukimi i fëmijës është vërtet një sfidë gjithnjë më e vështirë, sepse shoqëria është mbushur me frymë rebele edhe shthurje morale. Është shumë e vështirë që fëmijët, të rinjtë, që nuk kanë përvojë, të mos infektohen nga ndikimi i shoqërisë edhe të mos gabojnë.

Atëherë çfarë duhet të bëjmë ne si prindër?

Prindërit nuk duhet vetëm të flasim dhe t’i qortojnë fëmijët, por gjithnjë e më shumë duhet t’i kërkojnë ndihmë Zotit, i Cili është i kudondodhur edhe ka fuqi të depërtojë jo vetëm në lëkurë si prindi, por në të gjithë qenien njerëzore edhe në skutat më të errëta ku edhe njeriu vetë nuk ka guxim të futet në supkoshiencën edhe përbrënda në zemër të drejtojë ndërgjegjen e shtrembëruar, që kishte humbur pa kurrfarë shprese.

Këtë na e thotë qartë kjo histori : “Një nënë e trishtuar ankohej tek ati i saj shpirtëror për djalin e saj. Ajo përpiqej ta edukonte, por ai, sa herë dilte nga shtëpia, bëhej me shoqërinë e infektohej prej saj, dhe si përfundim e ëma ndihej e dështuar edhe e pashpresë në edukimin e fëmijës së saj të dashur,atëhere shkoi e u rrëfye te shën Porfiri e i tha: “Mërzitem se i flas djalit tim për Perëndinë, për besimin, por ai

nuk më dëgjon”. Shën Porfiri i tha: “Që tani e tutje, mos ia lodh më veshët birit, meqë ai nuk do, por po të jap një këshillë: Foli Perëndisë për birin tënd dhe jo birit për Perëndinë”. “Sepse gjërat e pamundura për njerëzit, janë të mundur për Perëndinë”. (Luka 18 -27)Amin.

Miron Çako; katekist në KOASH

KURORËSHKELJA, MËKATI I MADH DHE I VDEKSHËM

Wed, 20 Nov 2024 12:39:00 +0000

Nga Katekisti: Miron Çako

Kurorëshkelja, tradhtia bashkëshortore ose pabesnikëria, është cilësuar gjithmonë si një e keqe e kundra martesës që si një institucioin i lashtë konsiston me bekime, urata dhe kode civile në bashkimin e pandashëm të një çifti burrë edhe grua në të mirë dhe në të keq.

Tradhtia bashkëshortore konsiderohet akti i lidhjes me dikë që nuk është bashkëshorti i dikujt, si një palë e tretë që futen mes dyve .

Kryesisht në konceptin fetar kurorëshkelje përdoret në kontekstin e tradhtisë bashkëshortore në martesë kurse në një marrëdhënie seksuale pa martesë quhet kurvëri.

Popujt e lashtë e konsideronin kurorëshkeljen një të keqe të madhe për çiftin, familjen dhe shoqërinë, si grekët , rromakët dhe kishin ligje dhe dënimë në kodetet e tyre penale, por në mënyrë të specifikuar kurorëshkelja kategorizohet mëkat i ndaluar në ligjin që Perëndia i dha popullit monoteist të Izraelit 1500 pr K .

Kemi shumë pjesë nga Bibla në Dhiatën e Vjetër që në mënyrë konsistente e ndalojnë kurorëshkeljen: “Nuk do të shkelësh besnikërinë bashkëshortore”. (Dal 20, 14) (Lp 5,18).

Kurorëshkelja është përcaktuar si ndër mëkatet e rënda të cilat dënohen nga drejtësia hyjnore: “Kështu ju vidhni, vrisni, shkelni kurorën, betoheni për të rremen, i digjni temjan Baalit dhe u shkoni pas perëndive të tjerë që më parë nuk i njihnit” (Jer.7, 9). “Kështu unë do t'ju afrohem për gjykim dhe do të jem një dëshmitar i gatshëm kundër magjistarëve, kundër shkelësve të kurorës, kundër atyre që bëjnë betime të rreme, kundër atyre që vjedhin mëditjen e punëtorit, që shtypin të venë dhe jetimin, që dëbojnë të huajin dhe nuk më kanë frikë", thotë Zoti i ushtrive” (Mal 3,5).

Sipas ligjit të Mojsiut kurorëshkelja merr një përcaktim të kufizuar, ajo konsiderohet jo thjeshtë një akt moral por është akti që dhunon përkatësinë e një gruaje ndaj burrit ose të fejuarit të saj, pra është një grabitje e gruas së tjetrit dhe të fejuarës së tjetrit, dhe meritonte dënimin maksimal me vdekje me lapidim si për shkelësin ashtu edhe për shkelësen e kurorës.

Tek Levitiku ishin të mirëpërcaktuar të gjitha rastet e shkeljes edhe kur ishin fajtor të dy, burri dhe gruaja, ose vetëm burri përdhunues:

“Në rast se ndonjëri shkel kurorën me gruan e një tjetri, në qoftë se shkel kurorën me gruan e fqinjit të tij, shkelësi dhe shkelësja e kurorës do të dënohen me vdekje (Lev 20, 10).

“Në rast se një burrë gjendet në shtrat me një grua të martuar, do të vriten që të dy, si burri që ka rënë me gruan dhe gruaja. Kështu do të shkulësh të keqen nga gjiri i Izraelit.”

“Kur një vajzë e virgjër është e fejuar, dhe një burrë e gjen në qytet dhe bie në shtrat me të, që të dy do t'i çoni në portën e atij qyteti dhe do t'i vrisni me gurë, dhe ata do të vdesin: vajza sepse, ndonëse ishte në qytet, nuk bërtiti, dhe burri sepse ka çnderuar gruan e të afërmit të tij. Kështu do ta shkulësh të keqen nga gjiri yt” (De.22,23,27).

Por në rast se burri gjen një vajzë të fejuar, në arë, e dhunon dhe shtrihet me të, atëherë do të vritet vetëm burri që është shtrirë me të; por nuk do t'i bësh asgjë vajzës; kjo nuk ka asnjë mëkat që meriton vdekjen, sepse ky rast është si ai kur një njeri ngrihet kundër të afërmit të tij dhe e vret; në fakt ai e gjeti në arë; vajza e fejuar ka bërtitur, por nuk kishte njeri që ta shpëtonte.

“Në rast se një burrë gjen një vajzë të virgjër që nuk është e fejuar, e merr dhe bie në shtrat me të, dhe kapen në flagrancë, burri që është shtrirë me të do t'i japë atit të vajzës pesëdhjetë sikla argjendi dhe ajo do të bëhet bashkëshortja e tij, sepse e ka çnderuar dhe nuk mund ta përzërë sa të jetë gjallë” (Lp.20:22- 30).

Ligji gjithashtu kërkon të ndalojë lakminë që është shkaku i kurorëshkeljes edhe kurvërisë, prandaj në porosinë e dhjetë të dekalogut na thuhet: “Nuk do të dëshirosh shtëpinë e të afërmit tënd; nuk do të dëshirosh gruan e të afërmit tënd, as shërbëtorin e tij, as shërbëtoren e tij, as lopën e tij, as gomarin e tij, as asgjë tjetër që është e të afërmit tënd” (Dal 20,17).

Zoti Perëndi krijoi martesën monogame një burrë dhe një grua, që çifti të bëhet një, në besnikërinë e një dashurie të ndërsjellë me njëri₋tjetrin: “Për këtë arsye njeriu do të braktisë babanë dhe nënën e tij dhe do të bashkohet me gruan e tij, dhe do të jenë një mish i vetëm” (Zan 2,24).

Poligamia në Dhjatën e Vjetër do të tolerohet për shumë kohë sepse gruaja ra nga barazia e burrit dhe burri u sundua nga epshi për të dhe do ta përdorë atë. Gruas i tha: "Unë do të shumëzoj në masë të madhe vuajtjet e tua dhe barrët e tua; me vuajtje do të lindësh fëmijë; dëshirat e tua do të drejtohen ndaj burrit tënd dhe ai do të sundojë mbi ty" (Zan 3,16).

Por edhe në poligami Ligji kërkonte një barazi mes grave aq sa kjo do të ishte e mundur të paktën nga na ligjore dhe ndarja e pasurisë:“Në qoftë se një burrë ka dy gra, dhe njërën e dashuron dhe tjetrën e urren, dhe si e dashuruara ashtu dhe ajo e urryera i kanë lindur fëmijë, në rast se i parëlinduri është fëmija e gruas së urryer por do të njohë si të parëlindur djalin e gruas së urryer, duke i dhënë një pjesë të dyfishtë të të gjitha atyre që zotëron; sepse ai është prodhimi i parë i fuqisë së tij dhe atij i përket e drejta e paralindjes. (Lp 21,15₋16).

Perëndia këshillon edhe vetë mbretin: “Nuk duhet të ketë një numër të madh grash, me qëllim që zemra e tij të mos shthuret; dhe nuk duhet të grumbullojë për vete një sasi të madhe argjendi dhe ari (De.17,17)

Të urtët, duke treguar rrezikun e kurorëshkeljes, këshillonin: “Mos dëshiro në zemrën tënde bukurinë e saj dhe mos u rrëmbe nga qepallat e saj. Sepse për një prostitutë burri katandiset për një copë bukë, dhe gruaja e një tjetri gjuan shpirtin e vyer të një burri. A mund të mbajë burri një zjarr në gji të tij pa djegur rrobat e trupit? A mund të ecë burri mbi qymyr të ndezur pa djegur këmbët e tij? Në këtë gjendje është ai që shkon tek gruaja e një tjetri; kush e prek nuk do të mbetet pa u ndëshkuar. Nuk përçmohet hajduti që vjedh për të shuar urinë kur është i uritur; por në rast se kapet në faj, duhet të kthejë shtatëfishtin, dhe të japë tërë pasurinë e shtëpisë së tij. Por ai që kryen një shkelje kurore me një grua është një njeri pa mend; ai që bën një gjë të tillë shkatërron jetën e tij. Do të gjejë plagë dhe përçmim, dhe turpi i tij nuk do t'i hiqet kurrë sepse xhelozia e tërbon bashkëshortin, që do të jetë i pamëshirshëm ditën e hakmarrjes. Ai nuk do të pranojë asnjë shpërblim dhe nuk do të kënaqet, edhe sikur t'i bëjnë shumë dhurata (Fu 6,24-29).

Fjalët e urta e ftojnë burrin të ruajë dashurinë për gruan e rinisë së vet: “Pi ujin e sternës sate dhe ujin e rrjedhshëm të pusit tënd. A duhet burimet e tua të derdhen jashtë, si rrëke uji nëpër rrugë. Qofshin vetëm për ty dhe jo për të huajt bashkë me ty. Qoftë i bekuar burimi yt dhe gëzohu me nusen e rinisë sate. Drenushë e dashur dhe gazelë hirplotë, sisët e saj le të kënaqin kurdoherë, dhe qofsh vazhdimisht i dhënë pas dashurisë që ke për të.Pse vallë, biri im, të biesh në dashuri me një grua që ka shkelur kurorën dhe të rrokësh gjirin e një të huaje? Sepse rrugët e njeriut janë gjithnjë përpara syve të Zotit, dhe ai vëzhgon të gjitha shtigjet e tij. I pabesi zihet nga vetë paudhësitë e tij dhe mbahet nga litarët e mëkatit të tij. Ai ka për të vdekur sepse nuk korrigjohet dhe do të zhduket për shkak të marrëzisë së tij” (Fu 5,15-19).

Edhe pse poligamia u tolerua përsëri me anën e profetëve Zoti tërheq vëmëndjen me gjykimin e Tij të drejtë ndaj burrave epshor që duhet ti rinin besnik gruas së parë : “Megjithatë ju thoni: "Përse?" Sepse Zoti është dëshmitar midis teje dhe bashkëshortes së rinisë sate, ndaj së cilës je sjellë me pabesi, ndonëse ajo është shoqja jote dhe bashkëshorte e besëlidhjes sate.(Mal 2,14).

Përveç kurorëshkeljes ishte e ndaluar dhe dënohej moralisht edhe shoqërimi me prostitutat, sado që kjo gjë nuk e bën burrin kurorëshkelës: “Sepse prostituta është një gropë e thellë dhe gruaja e tjetërkujt një pus i ngushtë” (Fu 23,27).

Ligji edhe profetët e dënojnë ashpër mëkatin e kurorëshkeljes, por ky mëkat do të trajtohet përsëri përfundimisht nga vetë Krishti Biri dhe Fjala e Perëndisë që u bë edhe Biri i njeriut, i cili e përmbushi Ligjin në veten e tij dhe e interpretoi saktë frymën e ligjit që ishte konsistent kundër kurorëshkeljes.

Krishti e vendosi martesën me detyrimin e besnikërisë vetëm ndaj një bashkëshorti në monogami, domethënë kundër bigamisë dhe poliogamisë, e toleruar deri atëherë si thamë më sipër nga natyra e rënë e burrit dhe gruas prej mëkati stërgjyshëror, dhe martesa monogame degradoi në fillim në fisin e mallkuar të Kamit: “Dhe Lameku mori dy gra: emri i njërës ishte Ada dhe emri i tjetrës Cilah” (Zan 4,19).

Krishti e rikrijoji përsëri martesën monogame ashtu si ajo ishte në fillim duke urdhëruar: “Burri ka të drejtë të marri një grua dhe gruaja një burrë”.

Madje Ai e bekoi edhe e shenjtëroi martesën duke bërë mrekullinë e parë kur ishte i ftuar në një dasëm ( Joani 2 1-12) dhe ndaloi divorcin, të cilin e lejoji vetëm në rastin e kurorëshkeljes. Kur e pyetën burrat farisenj për ta provokuar: “A është e lejueshme që burri ta ndajë gruan për një shkak çfarëdo?”. Edhe ai u përgjigj e u tha atyre: A nuk keni lexuar se ai që i bëri ata që në fillim, mashkull e femër i bëri edhe tha: “Për këtë punë njeriu do të lërë të atin e të ëmën, edhe do të ngjitet pas gruas së tij, edhe të dy do të jenë një mish? Aq sa nuk janë më dy, por një mish. Atë pra që Perëndia e bashkoi, njeriu le të mos e ndajë”. I thonë atij: “Pse pra Moisiu ka urdhëruar t’i japë burri gruas kartën e ndarjes edhe ta lëshojë? U thotë atyre: Sepse Moisiu prej zemërashpërsisë suaj ju lejoi të lëshoni gratë tuaja; po në fillim s’ka qenë kështu. Edhe po ju them juve, se ai që lëshon gruan e tij, përveçse për punë kurvërie, edhe martohet me tjetër, shkel kurorën; edhe ai që martohet me grua të lëshuar, shkel kurorën” (Mat.19:3-9).

Zoti Jisu Krishti si Fjala e Perëndisë i qëndroi besnik Ligjit që e ndalon me vdekje kurorëshkelësin, por ai erdhi si “Qengji i Perëndisë që shlyen mëkatet” (Joani 1-29), prandaj pati mëshirë dhe u dha mundësinë e pendimit, të kthimit dhe korrigjimit për të gjithë ata që ranë në kurorëshkelje, dhe kurvëri ashtu si fali dhe shpëtoi gruan kurorëshkelëse, edhe pse e dënoi mëkatin e saj, ashtu si na i regjistron Ungjillori Joan: “Atëherë farisenjtë dhe skribët i prunë një grua që ishte kapur duke shkelur kurorën dhe, mbasi e vunë në mes, i thanë Jisuit: ''Mësues, kjo grua është kapur në flagrancë, duke shkelur kurorën. Por në ligj Moisiu na ka urdhëruar të vriten me gurë gra të tilla, por ti ç'thua?''. Flisnin kështu për ta vënë në provë dhe për të pasur diçka për ta paditur. Por Jisui, duke u shtënë se nuk dëgjoi, u përkul dhe shkruante me gisht në dhe. Dhe, kur ata vazhdonin ta pyesnin, ai u drejtua dhe u tha atyre: ''Kush nga ju është pa mëkat, le ta hedhë i pari gurin kundër saj!'' Pastaj u përkul përsëri dhe shkruante në dhe. Atëherë ata, e dëgjuan këtë dhe të bindur nga ndërgjegjja, u larguan një nga një, duke filluar nga më të vjetrit e deri te të fundit; kështu Jisui mbeti vetëm me atë grua, që qëndronte atje në mes. Jisui atëherë u ngrit dhe, duke mos parë tjetër përveç gruas, i tha: ''O grua, ku janë ata që të paditnin? Askush nuk të dënoi?'' Dhe ajo u përgjigj: ''Askush, Zot''. Atëherë Jisui i tha: ''As unë nuk të dënoj; shko dhe mos mëkato më'' (Jn. 8,3-11).

Krishti fali me autoritetin e Perëndisë që i vetmi ka pushtet të falë mëkatarin ( Luka 5-24), por nuk lë pa ndëshkuar mëkatin, duke marë mbi vetë mëkate e njerëzve ashtu si kishte profetizuar Isaia: “Megjithatë ai mbante sëmundjet tona dhe kishte marrë përsipër dhembjet tona; por ne e konsideronim të goditur, të rrahur nga Perëndia dhe të përulur. Por ai u tejshpua për shkak të shkeljeve tona, u shtyp për paudhësitë tona; ndëshkimi për të cilin kemi paqen është mbi të, dhe për shkak të vurratave të tij ne jemi shëruar” (Isaia 53,4-5). Po ashtu Apostull Petro na shkruan: “Ai vet i barti mëkatet tona në trupin e tij mbi drurin e kryqit që ne, të vdekur për mëkate, të rrojmë për drejtësi; dhe me vurratat e tij ju u shëruat" (1 Pjetri. 2,24).

Krishti zbulon të gjith rëndësinë e besnikërisë bashkëshortore dhe tërheq vëmendjen për faktin se tradhtia bashkëshortore (si kurvëria) kryhet kryesisht në zemrën e një personi, d.m.th. në mendime dhe ndjenja. “Sepse nga brenda, domethënë nga zemra e njeriut, dalin mendimet e mbrapshta, shkeljet e kurorës, kurvërimi, vrasjet” ( Mateu 7-21).

Krishti kërkon të parandalojë shkakun e tradhëtisë bashkëshortore që është lakmia e suve : “Ju keni dëgjuar se të lashtëve u qe thënë: "Mos shkel kurorën". Por unë po ju them se kushdo që shikon një grua për ta dëshiruar, ka shkelur kurorën me të në zemrën e vet” (Mt 5, 27-28).

Martesa sipas Zotit Jisu Krisht bashkon në mënyrë të pazgjidhshme jo vetëm fizikisht por edhe shpirtërisht, prandaj të martohesh përsëri pas një shkurorëzimi do të thotë të jesh kurorëshkelës; “Atëherë ai u tha atyre: ''Ai që lë gruan e vet dhe martohet me një tjetër, shkel kurorën me të. Po ashtu, nëse gruaja lë burrin e vet dhe martohet me një tjetër, shkel kurorën”(Mk 10,11-12).

Krishti me drejtësinë hyjnore toleroi vetëm në një rastë shkurorëzimin, atë të tradhëtisë, kurvërisë: “Qe thënë gjithashtu: "Kush e lë gruan e tij, le t'i japë letrën e ndarjes". Por unë po ju them: Kushdo që e përzë gruan e tij, me përjashtim të rastit të kurvërisë, e bën atë të shkelë kurorën; dhe kushdo që martohet me një grua të ndarë, shkel kurorën”.

Kjo kërkesë e Krishti ju dukej shumë e ashpër burrave , madje edhe apostuj e Krishtit të cilët kur panë këto kritere mbi martesën thanë me frikë: “Në qoftë se kushtet e burrit ndaj gruas janë të tilla, më mirë të mos martohet”. Por ai u tha atyre: “Jo të gjithë i kuptojnë këto fjalë, por atyre që iu është dhënë.” ( Mateu 19 ;10-11)

Kur apostujt burra do ta kuptonin rëndësinë e martesës dhe shenjtërinë e saj do të mësonin më pas që burrat edhe gratë kudo në të gjithë botën të mos bënin kurorëshkelje, sepse jo vetëm do dënoheshin në këtë jetë por do të përjashtoheshin edhe nga Mbretëria e Perëndisë: “Mos u gënjeni: as kurvarët, as idhujtarët, as shkelësit e kurorës, as të zhburrëruarit, as homoseksualët, as vjedhësit, as lakmuesit, as pijanecët, as përqeshësit, as grabitësit nuk do të trashëgojnë mbretërinë e Perëndisë” (1 Kor 6, 9-10).

Pavli na kujton se burimi i besnikërisë bashkëshortore duhet kërkuar në dashuri, që është virtut i Shpirtit të Shenjtë : “Sepse urdhërimet: “Mos shkel kurorë, mos vrit, mos vidh, mos thuaj dëshmi të rreme, mos lakmo”, dhe në pastë ndonjë urdhërim tjetër, përmblidhen në këtë fjalë: “Duaje të afërmin tënd porsi vetveten!”. Dashuria nuk i bën keq të afërmit; dashuria, pra, është përmbushja e ligjit”(Rom 13, 9). Në këtë mënyrë me dashuri të sinqertë dhe jo me epsh do të mënjanohet përlyerja e shenjtërisë së martesës me kurorëshkelje : “Martesa të nderohet nga të gjithë dhe shtrati martesor i papërlyer, sepse Perëndia do të gjykojë kurvarët dhe kurorëshkelësit” (Heb.13, 4).

Kurorëshkelja fizike është një tregues i një kurorëshkelje me Zotin, sepse ai që nuk i ri besnik gruas edhe burrit të vetë, patjetër ka thyer kurorën shpirtërore me Zotin. Jo vetëm tek burri edhe gruaja është Zoti si ikona të Perëndisë, por edhe tek misteri i martesës që është një ikonë tokësore e një martese shpirtërore me Zotin, , ashtu si i kishin trajtuar profetët në Dhiatën e Vjetër :"Si do të mund të të falja për këtë”? Bijtë e tu më kanë braktisur dhe betohen për ata që nuk janë perëndi. Unë i kam ngopur, por ata kanë shkelur kurorën dhe mbushin shtëpitë e kurvërimit. Janë si hamshorë të ushqyer mirë dhe tërë afsh në mëngjes; secili hingëllin prapa gruas së fqinjit të tij. A nuk do t'i dënoj unë për këto gjëra?", thotë Zoti, "dhe nuk do të hakmerrem unë me një komb të tillë? (Jer 5,7-9). “Kam parë shkeljet e tua të kurorës, hingëllimat e tua, shthurjen e kurvërisë sate, gjërat e neveritshme të kryera në kodra dhe në fusha. Mjerë ti, o Jeruzalem! Për sa kohë akoma do të mbetesh i pëgërë?”(Jer.13, 27)

Kjo mardhënje ,burrë –grua . e Zotit me popullin është trajtuar edhe në Dhiatën e Re , si një martesë, bashkimi unik dhe misteror i Krishtit si Dhëndër me kishën si nusja ,( Efesianët 5-32) madje historia e njerëzimit ërfundon me martesën e përjetëshme të Krishtit me Kishën :”7 Le të gëzohemi dhe të ngazëllohemi dhe le t’i japim atij lavdi, sepse erdhi dasma e Qengjit dhe nusja e tij është përgatitur!.Dhe i është dhënë të vishet me li të hollë, të pastër dhe të shkëlqyeshëm, sepse liri i hollë janë veprat e drejta të shenjtorëve.” Dhe më tha: “Shkruaj: Lum ata që janë ftuar në gostinë e dasmës së Qengjit.” Dhe më tha: “Këto janë fjalët e vërteta të Perëndisë.”( Zbulesa 19 ;7-9)

Prandaj Zoti Jisu e merr këtë mesazh profetik dhe e përdor për të dënuar mungesën e besimit tek bashkombasit e tij. “Por ai duke iu përgjigjur u tha atyre: ''Ky brez i mbrapshtë dhe kurorëshkelës kërkon një shenjë, por asnjë shenjë nuk do t'i jepet, përveç shenjës së profetit Jona” (Mt 12,39).

Apostull Jakovi, nga ana e tij, përdor fjalën kurorëshkelje për të përcaktuar çdo lloj kompromisi të të krishterëve mes dashurisë së Zotit dhe asaj të botës: “O shkelës dhe shkelëse të kurorës, a nuk e dini se miqësia me botën është armiqësi me Perëndinë? Ai, pra, që do të jetë mik i botës bëhet armik i Perëndisë. Apo pandehni se Shkrimi thotë kot: “Fryma që rri në ne a lakmon deri në smirë?” (Jak 4, 4).

Kanonet e Shenjta kishtare vërtetojnë mësimin teologjik të Kishës se tradhtia bashkëshortore është një mëkat i rëndë, i cili bie ndesh me thelbin e martesës dhe vë në pikëpyetje pazgjidhshmërinë e saj.

Me tradhtinë bashkëshortore, në vend të reciprocitetit vendoset kënaqësia egoiste dhe fyhet baza e unitetit të dy bashkëshortëve. Kanonet e shenjta mbrojnë dhe nxjerrin në pah pazgjidhshmërinë e martesës, e cila, u themelua nga vetë Krishti.

Ashpërsia e tradhtisë bashkëshortore si mëkat theksohet jo vetëm në Bibël, edhe në Kanone kishtare, por edhe në veprat e shumë Etërve të Kishës.

Shën Agustini shkroi në librin e tij "E mira e martesës" se :"tradhtia bashkëshortore është një ofendim aq i rëndë sa që konsiderohet në njëfarë kuptimi një lloj sakrilegji".

Shën Joan Gojarti shkroi gjithashtu për pasazhin “Ju keni dëgjuar se të lashtëve u qe thënë: "Mos shkel kurorën".Por unë po ju them se kushdo që shikon një grua për ta dëshiruar, ka shkelur kurorën me të në zemrën e vet” (Mat 5:27-28) se “Në këtë citat, ne marrim përgjigjen e pyetjes sonë. Ky mëkat është shumë i madh dhe është e vështirë të marrësh falje për të”. Megjithatë, pavarësisht nga rëndësia e mëkatit, krishterimi mëson gjithashtu se falja është e mundur për ata që pendohen dhe e kërkojnë atë. “Nëse i rrëfejmë mëkatet tona, ai është besnik dhe i drejtë për të na falur mëkatet tona dhe për të na pastruar nga çdo paudhësi” (1 Joanit 1:9).

Kisha Orthodhokse mëson se falja për këtë mëkat të vdekshëm mund t'u jepet atyre që pendohen vërtet dhe kërkojnë pajtim me Perëndinë dhe bashkëshortin ose bashkëshorten e tyre.

Meqenëse tradhtia bashkëshortore është një mëkat i rëndë, prifti ka të drejtë të vendosë pendim ose një kanon pendese ndaj një personi për ca kohë. Kjo do ta ndihmojë një person të kuptojë ashpërsinë e mëkatit të tij.

Në rastet kur ka ndodhur tradhtia bashkëshortore edhe pse është e mundur prishja e martesës, përsëri Kisha Apostolike e inkurajon çiftin që të kërkojë falje nga njëri-tjetri, të punojë drejt rivendosjes së besimit dhe të bëjë një angazhim për të përtërirë martesën e tyre.

Megjithatë, Kisha beson gjithashtu se pabesia, tradhëtia bashkëshortore është një arsye e vlefshme për divorc. Prandaj, një person duhet të vendosë vetë nëse do të vazhdojë të jetojë me një bashkëshort të tillë.

Shën Joan Gojarti shkroi për rëndësinë e respektit të ndërsjellë, besnikërisë dhe faljes në martesë dhe mësoi se bashkëshortët duhet të përpiqen ta duan njëri-tjetrin ashtu siç e do Krishti Kishën.

Shën Nikodemi Agiorit thotë: “nuk ka asnjë shkak tjetër të arsyeshëm për ndarjen përveç kurvërisë ose tradhtisë bashkëshortore të një burri dhe një gruaje”.

Prandaj prishja e bashkësisë bashkëshortore nëpërmjet tradhtisë bashkëshortore legjitimon bashkëshortin e “vuajtur” që të kërkojë zgjidhjen shpirtërore të martesës nëpërmjet dhënies së divorcit.

Kurorëshkelja është një mëkat më i rëndë se kurvëria sepse në qoftë se në kurvëri bie njeriu nga epshi i pa menaxhuar dhe nuk ka grua ose burrë që të qetësojë furtunën e epshit, në kurorëshkelje nuk je i justifikuar për këtë dobësi sepse je i martuar dhe mund ta shuash epshin me gruan dhe burrin tënd, prandaj apostulli i kombeve Pavli mëson : “Tani lidhur me ato që më shkruat, mirë është për njeriun të mos prekë grua. Por, për shkak të kurvërimit, le të ketë secili gruan e vet dhe secila grua burrin e vet.Burri le të kryejë detyrën martesore ndaj gruas, po ashtu edhe gruaja ndaj burrit.Gruaja nuk ka pushtet mbi trupin e vet, por burri; gjithashtu burri nuk ka pushtet mbi trupin e vet, por gruaja. Mos ia privoni njëri-tjetrit, rveç në qoftë se jeni marrë vesh, për një farë kohe, që t'i kushtoheni agjërimit dhe lutjes, dhe përsëri ejani bashkë që të mos ju tundojë Satani për shkak të mungesës së vetkontrollit tuaj. Dhe këtë unë e them si leje, jo si urdhërim, sepse do të doja që të gjithë njerëzit të ishin si unë; por secili ka dhunti të veçantë nga Perëndia, njeri kështu dhe tjetri ashtu.Por të pamartuarve dhe grave të veja po u them se për ta është mirë nëse qëndrojnë si unë, por në qoftë se s'kanë vetkontroll, le të martohen, sepse është më mirë të martohesh se të digjesh. Kurse të martuarve u urdhëroj, jo unë, por Zoti, që gruaja të mos ndahet nga burri, dhe në qoftë se ndahet, të mbetet e pamartuar, ose të pajtohet me burrin e saj. Dhe burri të mos e lërë gruan.”( Korintasve 7 ;1-11)

Mëkati i vdekshëm i kurorëshkeljes që bëhet nga lakmia edhe është shkelje ligjit të Perëndisë që thotë: “Mos lakmo gruan e tjetrit” (Eksodi 20-17)nëse nuk shlyhet me Misterin e Pagëzimit ose me Pendim Rrëfimit në Kishën Apostolike, edhe sikur njëherë ta kesh bërë njëherë në jetë, mjafton që të dënohesh përjetësisht në flakët e ferrit, në liqenin që digjet me zjarrë edhe squfur, që është vdekja e dytë ” ( Zbulesa 21-8)

Shën Joan Gojarti shkroi: “Për mëkatin e tradhtisë bashkëshortore ka vetëm një ilaç: të ikësh dhe të mos i afrohesh asaj që ndez flakën”.

Miron Çako katekist

NJERIU IKONË E PERËNDISË, DHE INTELIGJENCA ARTIFICIALE IKONË E NJERIUT

Wed, 20 Nov 2024 12:34:00 +0000

Nga Katekisti: Miron Çako

Sot gjendemi përpara faktit që nuk mund ta shohim më si një fantashkencë por një realitet, sepse inteligjenca artificiale ose ndryshe AI është bërë e prekshme, e dukshme për shoqërinë njerëzore.

Në qoftë kjo që po ndodh do të vazhdojë me këtë ecuri dhe ritëm galopant AI shumë shpejt do të bëhet konkurruese me aftësitë njerëzore dhe shumë njerëz do të jenë të paaftë për të konkurruar shërbimet e robotëve humanoidë dhe qenia njerëzore do të duket primitive dhe do të vendoset në një situatë të vështirë për të ruajtur vendin e parë që ka pasur deri më tani, si qenia më superiore në rendin e krijimit dhe rezikun që roboti të jetë dominuesi i kohës së re “New age”.

Gazeta “Garden”, një revistë shkencore, thotë se për rreth 5 vjet inteligjenca artificiale do të futet në çdo aplikacion edhe në çdo industri të mundshme.

Këndvështrimet për rolin e inteligjencës artificiale që po kërkon jo vetëm të ndihmoj por edhe të konkurrojë njerëzimin janë pro ose kundra nga shumë faktorë dhe opionione të ndryshme, por për ta kuptuar ndoshta më mirë se çfarë është njeriu i krijuar nga Krijuesi dhe çfarë është mund të jetë ose bëhet inteligjenca artificiale e krijuar nga njeriu le ta shikojmë me këndvështrimin e shkencës e teologjisë

Shkenca e teologjisë na mëson se njeriu nuk është një qenie autonome por e krijuar sipas një projekti të veçantë të Krijuesit Trashendent dhe Imanent dhe sipas Biblës Perëndia Triadik (Ati, Biri dhe Shpirti i Shenjtë) e krijojë njeriun një mënyrë shumë personale (Zanafilla 1;26₋ 2;7).

Njeriu u krijua si një krijesë shpirt-trup. Shpirti njerëzor është krijesë mendore jo materiale që ka mendim, logjik, vullnet, ndjenja edhe liri dhe është i padukshëm për shqisat fizike, kurse trupi është material nga balta (elemente kimike të tokës). Mendja është atribut i shpirtit kurse truri është materia e organizuar në shkallën më lartë dhe një instrument i mendjes për ta lidhur me botën fizike.

Njeriu si krijesë shpirtërore dhe mendore është i ngjashëm me engjëjt në qiell, por më i vogël se engjëjt (Psalmi 8-5) kurse nga trupi i tij material është i ngjashëm me botën shtazore edhe fizike, por më i lartë nga të gjitha krijesat tokësore, si kurora e krijimit fizik. Kështu njeriu si shpirt edhe trup është një lidhje mes botës materiale edhe shpirtërore.Ai paraqet në vetveten e tij unitetin e mistershëm të materies edhe të shpirtit, të natyrës së dukshme dhe asaj të padukshme, të tokësores dhe qiellores të përkohshmes dhe të pavdekshmes.

I krijuar sipas ikonës së Perëndisë dhe ngjashmërisë nuk do të thotë se njeriu u krijua sipas pamjes fizike të Zotit, se Perëndia si shpirt i pastër është pa formë, por sipas ikonës presupozon në një ngjashmëri me arkeotipin, dmth Krijuesin, prandaj prania e shëmbëlltyrës së Perëndisë dëshmohet në një pasqyrim të ikonës së Tij në natyrën shpirtërore të njeriut, domethënë në atributet shpirtërore që ju dha njeriut , si në ato të inteligjencës, vullnetit të lirë dhe aftësisë për të krijuar, duke ushtruar pushtetin e tij mbi tokë me dashuri dhe drejtësi.

Por edhe fiziku i tij i jashtëm tregon se ai ndryshe nga kafshët edhe speciet e tjera njeriu është i krijuar si ikona e Zotit p.sh. Shën Vasili i Madh thotë: “Struktura e trupit tënd është për ty një mësim i qëllimit për të cilin je krijuar; ti je krijuar i drejtë, në këmbë, me qëllim që jeta jote të mos zvarritet mbi dhe, por të vështrojë drejt qiellit dhe drejt Perëndisë që banon atje; që të mos jepesh mbas kënaqësive kafshërore, por që të jetosh njëjtë me qielloren, sipas arsyes që të është dhënë. (Mbi strukturën e njeriut)

Por njeriu u krijua të bëhet edhe i ngjashëm me Perëndinë, pra të asimilohet në gjithçka në Atë, si në prototipin e Tij. Në një asimilim gradual, nëpërmjet një kungimi të gjallë dhe të plotë me Zotin, nëpërmjet besimit, dashurisë, lutjes dhe një jete të shenjtë, sipas porosive të Perëndisë. Njeriu nëpërmjet energjive të Shpirtit të Shenjtë mund të arrijë në përmbushje të dimensionit të tij dhe qëllimit për të cilin u krijua - të bëhet si Perëndi nga hiri, domethënë i pavdekshëm dhe i shenjtë duke u bërë pjesëmarrës i natyrës hyjnore sipas energjive.

Njeriu është i krijuar sipas ikonës të Perëndis ka autoritet suprem mbi krijimin dhe bashkëkrijues me Krijuesin e pakrijuar. Njeriu ka si qëllim që në personin e tij të pasqyrojë Perëndinë e shenjtë në krijim, duke shpërndarë, vullnetin dhe praninë dhe fuqinë e Perëndisë në tërë universin dhe ta transformojë gjithçka që ekziston në parajsë të Perëndisë.

Mund të themi se Perëndia rrezikoi kur krijoi njeriun, sepse krijoi një krijesë sipas ikonës edhe ngjashmërisë që në keqpërdorim të lirisë mund të rebelohej edhe të konkurronte Zotin sa ta quante veten Perëndi pa Perëndinë. Prandaj Zoti vendosi tek njeriu ndërgjegjen që është gjykatorja e Zotit tek njeriu dhe po ashtu Ligjin që njeriu ta zbatonte edhe të jetonte natyrshëm.

Fatkeqësisht njeriu nuk qëndroi në vendin që ishte vendosur por, i tunduar nga një engjëll i rënë djalli që të bëhej Perëndi pa Perëndinë, ai u rebelua, doli kundra Krijuesit, kundra vetes edhe krijimit.( Zanafilla 3: 1- 7) Mekati tek njeriu deformoi imazhin e Zotit tek vetja dhe dështoi të bëhet i ngjashëm me Zotin, i pavdekshëm edhe i shenjtë, ra në dekadencë shpirtërore, morale dhe fizike dhe dëmtoi gjithë krijimin i cili vuan pasojat e mëkatit njerëzor. Nga parajsa tokësore, toka dhe universi është bërë një varrezë kozmike.

Mëkati e deformoi ikonën tek njeriu por nuk e zhduku atë plotësisht. Pengoi ngjashmërinë dhe asimilimin me Perëndinë dhe njeriu shkoi drejt ngjashmërisë edhe asimilimit me djallin. Njeriu nga vetvetja nuk mund të restaurohej, (Psalmi 53) madje as engjëjt e shenjtë nuk mund ta bënin restaurimin e njeriut, sepse ata vetë janë krijesa dhe nuk mund të shpëtojnë një krijesë tjetër të rënë. Këtë restaurimin mund ta bëjë vetëm Krijuesi, duke e çuar njeriun nga gjendje egocentrike në atë teocentrike. Një tropar i Kishës Orthodhokse thotë se as engjëll as njeri vetëm Zoti na shpëtojë, lavdi më ty.

Kështu Ati Perëndi dërgojë në botë Birin (Fjalën) dhe me anë të Shpirtit të Shenjtë bëhet njeri si ne përveç mëkatit. Ai mori natyrën tonë njerëzore të dëmtuar por e restauroi, e shenjtëroi dhe e hyjnizoi në vetën e Tij me anë të njerëzimit, kryqëzimit dhe ngjalljes madje e çoi njeriun në fronin e Atit duke e bërë të ngjashëm me Perëndinë. Ashtu si thotë edhe shën Athanasi i madh “Perëndia u bë njeri që njeriu të bëhet Perëndi”.

Ai e shpëtojë përfundimisht njeriun në veten e Tij dhe njeriu sipas ikonës edhe ngjashmërisë do të jetojë dhe do të mbretërojë përjetësisht me Perëndinë në qiellin e ri dhe tokën e re.( Zbulesa 21;1)

Njeriu i cili në lirinë e keqpërdorur në këtë hapësirë edhe kohë nuk është bashkuar me Perëndinë por vazhdon të eci me egocentrizmin e tij eosforik dhe nuk ka ndaluar përpjekjet për tu bërë Perëndi pa Perëndinë. Njeriu matet, konkurron dhe imiton Zotin, domethënë ashtu si Perëndia bëri njeriun sipas ikonës edhe njeriu sot sipas mundësisë teknologjike kërkon të bëjë ikonën e tij siç është “Inteligjenca artificiale” e shfaqur që në shekullin e kaluar.

John Mc Carthy ishte i pari që përdori termin “Inteligjencë artificiale” në vitin 1956. Ky si term tregon aftësinë e kompjuterit për të vepruar si qenie njerëzore, ku përfshin një numër të madh aplikacionesh si stimulator softwear dhe robotik që jo vetëm kërkon që të bëjë punët e njeriut, si ato mendore dhe fizike por edhe njeriu po i jep pamjen e humanoide, domethënë po krijon ikonën e tij.

Tentativat e njeriut për të bërë ikonën e tij prej metali që të lëvizë, të flasë, të veprojë është shumë e lashtë dhe kanë filluar shumë herët si në: Egjipt dhe Greqin e lashtë. Këto objekte artizanati ishin mitizuar nga njerëzit primitiv duke i parë si “perëndi” edhe pse ishin thjesht makina mekanike primitive të bëra nga dora e njeriut me vetëm disa lëvizje apo tinguj shumë të kufizuar.

Një autore amerikane e librave historike dhe filozofike mbi rëndësinë e “Inteligjencës artificiale” si Pamela McCorduck argumenton se: “të gjitha këto janë shembuj të një tundimi të lashtë njerëzor për të krijuar perënditë”.

Por nga shekujt 19 dhe 20, qeniet artificiale ishin bërë një tipar i përbashkët në letërsinë artistike. Idetë u hollën në fillim në letërsinë fantashkencës si në Frankenstein, Mary Shelley apo Rur Karel Capek.

Zhvillimi i matematikës e mundësoi krijimin e inteligjencës artificiale. Ishte matematika që çoi direkt në shpikjen e kompjuterit programues digjital elektronik, bazuar në punën e matematicientit Alan Turing dhe të tjerët.

Teoria Turing e llogaritjes sugjeroi se një makinë, nga përdorimi i simboleve si "0" dhe "1", mund të stimulojnë çdo akt të mundshëm të zbritjes matematikore. Kjo, me zbulimet në neurologji, teorisë së informacionit dhe të kibernetikës, frymëzoi një grup të vogël studiuesish të fillojnë të konsiderojnë seriozisht mundësinë e ndërtimit të një truri elektronik dhe kështu në një konferencë në kampusin e universitetit Dartmouth në verën e vitit 1956 filloji përpjekja në fushën e kërkimit të inteligjencës artificiale.

John McCarthy, Marvin Minsky, Allen Newell dhe Herbert Simon, u bënë udhëheqësit e hulumtimit AI për shumë dekada. Ata së bashku me shumë të tjerë arritën të prodhojnë kompjuter të cilët arritën të konkurrojnë me njeriun madje edhe të fitojnë, p.sh. më 11 maj 1997, Deep Blue një kompjuter i cili përmbante sistemin e lojës së shahut mposhti një kampion botëror të shahut siç ishte Garry Kasparov, ose kur në vitin 2005, një robot Stanford fitoi sfidën e madhe në DARPA (Projekti i Agjencisë se kërkimeve te Mbrojtjes se avancuar) duke ngarë makinën në mënyrë autonome për 131 kilometra përgjatë një shtegu të paparashikuar në shkretëtirë.

Këto edhe të tjera arritje që gjithnjë e më shumë në mënyrë progresive dhe me një ritëm galopant sot jo vetëm po suprizojnë por edhe po konkurrojnë aftësitë njerëzore që jo vetëm transferojnë të dhënat, por modifikojnë informacionet me një shpejtësi marramendëse me precizitet të lartë, të cilat si makina ne i njohim si sisteme kompjuterike apo ndryshe siç njihen në gjuhën e psikologëve kognitiv si produkte të inteligjencës artificiale.

Sot inteligjenca artificiale përdoret me së shumti në video lojëra ku kompjuteri vepron si te ishte një lojtar, ashtu si shikojmë tek pothuajse të gjitha video lojërat përmbajnë një nivel te caktuar të inteligjencës artificiale.

Ky lloj revolucioni dixhital në të gjitha fushat e ndryshme si shkenca, mjekësia, industria, ekonomia, puna, transporti, komunikimi, hapësira ajrore, industria e luftës, por edhe në marrëdhëniet shoqërore të përditshmërisë madje edhe tek ato intime po kërkon të krijojë realitet të ri kozmik, një univers tjetër paralel artificial ndryshe nga ai që e ka krijuar Krijuesi dhe që ne kemi trashëguar po shkon drejt krijimit të makinave kibernetike autonome (robotëve) që duke ju dhënë një inteligjencë dhe pamje humane ato po konkurrojnë njeriun të krijuar sipas ikonës së Perëndisë.

Nëse do të vazhdojmë me këtë ritëm do të kemi së shpejti një mutacion të jetës njerëzore, nga njeriu natyror i krijuar sipas ikonës së Perëndisë në atë artificial i krijuar sipas ikonës së njeriut, por jo sipas asaj që krijoi Krijuesi por sipas asaj të njeriut egoistë dhe krenar që kërkon të konkurojë Zotin , Krijuesin.

Njeriu sipas këtyre zhvillimeve teknologjike rrezikon të shëndrrohet nga një qenie e lirë me ndërgjegje apo nga një antropomorf në një njeri-makinë. (Kimera biologjike dhe corborgs hipride).

Sot jemi në një konkurrencë mes aftësive inteligjente dhe fizike të njeriut dhe aftësive inteligjente dhe praktike të makinës-robot. Zhvillimi robotik me AI po kërkon jo vetëm të barazoj aftësitë intelektuale dhe fizike të njeriut por ti tejkalojë ato. Nëse ecim me këtë ritëm për një-dy dekada shumë njerëz do të detyrohen të mbeten pa punë dhe shumica e njerëzve që kanë një zhvillim intelektual mesatar do të duken të prapambetur përpara makinës inteligjente.

Mendoni çdo të bëhet kur AI të aplikohet masivisht në punët dhe shërbimet njerëzore.Atëherë shumë shpejtë do të dalin probleme shqërore imediate për zgjidhje:

“Çfarë do bëhet me gjithë këta njerëz të papunë?

Si do të jetojnë ata? Vetëm me ndihmë sociale?

Në qoftë se njerëzit do të duan të punojnë do të duhet të konkurrojnë me AI? Me shtimin e madh të popullsisë dhe përqëndrimin në qendra të mëdha urbane , ku problemi i papunësisë dhe i parazitizmit është bërë një plagë kanceroze e shoqërisë njerëzore.

Në qoftë se i referohemi skenarëve të filmave fantastiko-shkencorë situata që pritet të vijë duket sa e frikshme aq edhe tragjike. Njeriu përball makinës inteligjente nuk do konsiderohet më si subjekt por një objekt, një shifër dhe sipas algoritmeve matematikore duhet të merren vendime të shpejta, të ftohta për eliminimin e shpejtë të tepricave njerëzore të panevojshme me mjete të shkatërrimit në masë si një holokaust global.

Për ata që do të mbeten nga seleksionimi artificial del një tjetër problem për mbijetëse të racës njerëzore, ai i konkorrencës. Njeriut prodhues i duhet të jetë në një nivel me robotin, kështu ose do të bëhet shkllav i makinës inteligjente ose do të robotizohet që të punojnë njëkohësisht me robotin. Kështu njeriu po ka shumë premisa që do ndryshojë qenien e tij natyrale në atë të kompjuterizuar.

Mos të çuditemi për këtë sepse sot po injektohen tek trupat njerëzor çipe radjo-marrëse që veprojnë me kompjuterin dhe me këtë ritëm shumë shpejt do kemi njeriun e ri hibrid, ndryshe nga ai që krijoi Krijuesi.

Nuk do jetë më ikonë e Zotit me dinjitetin si kurora e krijimit dhe me liri për vetëvendosje, do të bëhet ikona e re e evolucionit bioteknologjik i nështruar ndaj realitetit artificial, pa lirinë e vetëvendosjes. Do të jetë një ikonë e teknologjisë kumpjuterike, ikona e makinës inteligjente robotike, siç e dëshirojnë elitat që duke menduar se janë “zoti” financojnë, propagandojnë dhe kontrollojnë AI si risinë e kohës së re (New age).

Këto raporte të reja mes njeriut dhe makinës ku edhe ai do të trajtohet si makinë prodhuese duhet të ndryshojnë edhe organizmat dhe ligjet për mbrojtjen e të drejtave të njeriut, sepse sipas Kartës së të Drejtave të Njeriut: “Njeriu ka vlerë dhe dinjitet unik të pazëvëndësueshëm, për rrjedhojë, ne deklarojmë, mbrojmë dhe i shërbejmë pa asnjë diskriminim qenies njerëzore dhe të drejtave të tij, përtej çdo deduksioni dhe shndërrimi objektiv të tij në send”.

Problemi tjetër që anashkalohet ose nuk i jepet vëmndja e duhur, sepse sot jemi të dehur nga suksesi i krijuesit dhe të magjepsur nga mrekullia e teknologjisë dixhitale dhe inteligjencës artificiale, është: Si do të rregullohen mardhëniet njeri-makinë, aq më shumë kur rrezikojmë që AI në mënyrë racionale të degradojë në të menduar të pavarur dhe të tregohet armiqësore ndaj njeriut edhe natyrës siç e paraqesin filmat profetik të fatashkencës, si “Lufta e yjeve”.

Zakonisht është etika gjyqësore që duhet të kontrollojë shkencën dhe teknologjinë se deri ku mund të shkojë në hulumtime, shpikje dhe krijime, pa cënuar jetën njerëzore dhe natyrën.

Por duhet të dimë se makina nuk është as e mirë as e keqe në vetëvete por varet se si ne i përdorim dhe ato marrin vlera miqësore dhe armiqësore për njeriun edhe natyrën në varësi të personit që i drejton dhe i përdor. Ne e dimë se edhe pse sot ka shumë ligje në letër ato nuk zbatohen, duke sjellë kështu shumë pasoja si për jetët njerëzore ashtu edhe për mjedisin, pra është si ajo shprehja popullore “edhe Ligji edhe Maliqi”.

Nëse kjo armatë teknologjike bie në dorë të njerëzve të papërgjegjshëm dhe pa ligj patjetër që AI do të kthehet në një armë kundër njerëzimit.

Vetë inteligjenca artificiale mund ta kthejë njeriun që e përdor në një mbinjeri me aftësi mbinatyrore dhe ky i nxitur nga tundimi fillestar që të bëhet një perëndi pa Perëndinë ( Zanafilla 2 ;3-5) dhe mund ti përdori këto aftësi në dëm të njerëzimit dhe natyrës.

Mendoni sikur këto aftësi AI ti kishte në dorë Hitleri dhe makineria ushtarake çnjerëzore naziste, si do ishte sot njerëzimi dhe bota?

Do të ishte mendjelehtësi të mendonim se Hitlerë apo diktator paranojak, të demonizuar, çnjerëzor, sadistë, të marrë nuk mund ti vijnë njerëzimit përsëri, historitë e harruara përsëriten.

Sot është rritur në mënyrë të frikshme doza e egoizmit dhe kjo sjell automatikisht në pasione dhe probleme mendore deri në çmenduri. Duke besuar se je “Zot”, një alien, një supernjeri mendon se mund të bësh çfarë të duash me njerëzimin, ta çosh atë në një rend të ri më të zhvilluar, në një racë të re pavarësisht sakrificave dhe kostove, duke iu nënshtruar ideologjisë evulucioniste të zhvillimit të species superiore dhe se jeta fillon nga hiri.

Megjthatë gjërat janë shpesh shumë të ndërlikuara dhe brenda kornizës së ligjit për bioteknologjinë dhe debatet ndërdisiplinore. Nëse nuk taposet mirë shishja me ligje dhe rregulla ndërdisiplinore, që kurrë nuk mund të jemi të sigurt se do të zbatohen, xhindi do të dalë nga shishja.

Kjo fatkeqësisht po ndodh sepse teknologjia po përparon më shpejtë se kornizimi i bioetikës për fenomenin e AI.

Kur vetë njeriu shkel etikën në dëm të të afërmit edhe pse përveç ndëshkimit ligjor ka edhe ndërgjegjen që është zëri i Zotit tek njeriu si një siguresë për të mos tejkaluar dhe shkelur ligjet dhe natyrën, si mund të pretendohet se makina me AI nuk mund të degradojë dhe të kthehet në armiqësore kundër njeriut dhe natyrës?

Kush mund të thotë se AI do të varet tërësisht nga programi dhe rregullat etike?

Ne si qenie të arsyeshme duke pasur përvojën e historisë njerëzore mund të pranojmë se roboti me inteligjencë artificiale i krijuar nga njeriu ka si ndërgjegje të tij programacionin e krijuesit të tij njerëzor, por gjithmonë ekziston frika se ato makina me zhvillimin e tyre matematikor në infinit mund të bëhen programe të pavarura dhe të programojnë aplikacione të tjera që do të ishin tragjike dhe pastaj do të ishte shumë vonë për të hequr prizën para se makina inteligjente të vrasë krijuesin e saj njerëzor, ashtu siç është trajtuar edhe në filmat fantashkencë që sot po bëhen realitet.

Kur Krijuesit të Gjithëpushteshëm i doli nga kontrolli ikona e tij e krijuar, njeriu, si nuk mund ti dali nga kontrolli njeriut të dobët ikona e tij robotike, AI?

Kështu qëndrimi ynë ndaj ndaj teknologjisë ose AI duhet jetë kritik dhe jo të mahnitemi siç mahniteshin indianët primitiv me shkopinj në duar, kur spanjollët i gënjen me pasqyrat e tyre për ti marrë arin dhe për ti shkatërruar qytetërimin me armët me barut.

Ne e dimë me siguri se sot aplikimet e ndryshme bioteknologjike nuk varen drejtëpërdrejtë ose nuk kontrollohen plotësisht nga shtete dhe qeveritë. Ato kanë kaluar në duart e kompanive private ndonjëherë më të forta ekonomikisht se shtetet e mbytura në borxhe publike që konkurrojnë me njëri-tjetrin në luftë të pafund e të pamëshirshme ekonomike, pushteti dhe domini në tregun global.

Psh Neuralink është një kompani e themeluar nga Elon Musk në vitin 2016 që po zhvillon një ndërfaqe tru-kompjuter të quajtur "Lidhja", e cila është një implant i çipit nervor të vendosur në mënyrë kirurgjikale, i krijuar për të deshifruar dhe stimuluar aktivitetin e trurit. Miliarderi teknologjik, Elon Musk, ka pohuar se kompania e tij Neuralink ka implantuar me sukses një nga çipat e saj të trurit me Wi-fi tek një njeri. Një numër firmash rivale kanë implantuar tashmë pajisje të ngjashme. Ndër kompanitë e tjera që kanë bërë përparime të ngjashme në këtë fushë është École Polytechnique Fédérale në Lozanë (EPFL), në Zvicër, e cila i ka mundësuar me sukses një njeriu të paralizuar të ecë vetëm duke menduar.

Edhe pse të gjitha këto eksperimente janë arritje të mrekullushme të shkencës dhe bioteknologjisë që ndihmojnë në kapërcimin e problemeve njerëzore, çështja është se deri ku do shkojmë.

Ku është kufiri që duhet të ndalojmë?

Këto zhvillime bioteknologjike na kujtojmë profecitë biblike. Profeti Daniel ka thënë që në fundin e kohërave njerëzve do ti shtohet shumë dituria (Dan.12-4), por që me mendjen egoiste dhe pasionin e krenarisë do ta përdorin për keq, Shën Kozmai ka profetizuar : “Që botës do ti vijë e keqja nga njerëzit e shkolluar”.

Dixhitalizimi dhe kontrolli dixhital është profetizuar në mënyrë të detajuar në librin e fundit të Biblës, Zbulesa, ku na thuhet se do të vijë koha që Bisha që ngjitet nga dheu në mënyrë dixhitale do të kontrollojë gjithë njerëzimin duke ju vendosur një damkë një “mikroçip”RFID në ballë ose në dorë me kodin hyrës të sistemit të përbotshëm elektronik 666, WWW, që është emri i antikrishtit (Zbulesa 13,11-18)

Ky sistem sot është në veprim, është sitemi i kontrollit ekonomik të botës (bar cod) dhe pritet edhe të injektohet edhe tek njeriu ku do të bëjë të mundur blerjen dhe shitjen në çdo cep të globit me sitemin pa para kesh por atë dixhidale si po eksperimentohet deri tani.

Ai njeri që e merr këtë damkë nuk ka shpëtim sepse, nuk është më vetëvetja por një hibrid bioteknologjik që do jetë i monitoruar dhe i ndikuar nga mendimet ndërhyrëse të Bishës (antikrishtit) dhe njeriu i matrikuar do pushojë së qëni ikona e Perëndisë dhe do të shndërrohet në një ikonë dixhitale, ose në një ikonë të bishës, djallit (Zbulesa 14,9-11).

Kjo është koha e antikrishtit, që si frymë është në veprim ( 2 Selanikasit 2-7)dhe po pritet të shfaqet si person dhe sistem global i dixhitalizuar. Koha e tij do jetë jo më shumë se shtatë vjet, sepse pas këtyre viteve shumë të liga për njerëzimin papritur në botë do të shfaqet me lavdi Krijusi i botës edhe njeriut, Biri dhe Fjala e Mishëruar Zoti Jisu Krisht, i cili do ta shkatërrojë me hukatjen e gojës së tij antikrishtin ( 2 Selanikasve 2-8)dhe të gjithë sistemin e tij të dixhitalizuar dhe pastaj do të bëjë gjyqin përfundimtar për të gjithë njerëzimin të gjallët dhe të vdekurit. (Zbulesa 21,1-5).

Krishti me gjithëditurinë edhe drejtësinë e Tij do të dalloj edhe do të ndajë ikonat e Perëndisë nga ikonat e djallit, do të krijojë qiellin e ri dhe tokën e re dhe mbretëria e përjetëshme e Perëndisë do të zbresë dhe do të jetë edhe në tokë bashkë me njerëzit të krijuar sipas ikonës së Perëndisë edhe të bërë të ngjashëm me Perëndinë në Krishtin dhe Shpirtin e Shenjtë sipas Mistereve të Kishës Apostolike

Prandaj për të gjetur mënyrën se si të përqasemi sa më drejtë ndaj Intiligjencës artificiale është e nevojshme të dimë dhe të pranojmë mes dy koncepteve se çfarë është njeriu dhe çfarë vlere ka ai për ne sot.

Ose do pranojmë apriori se njeriu është thjeshtë një qenie e evoluar nga rastësia dhe që sot po evoluon përsëri nga vetja nga një qenie humane në qenie hibride bioteknologjike dhe kështu ai po rrezikon të humbasë vendin e parë në zinxhirin ushqimorë dhe të transformohet në një krijesë të re, në një skllav të makinës inteligjente, si ikona artificiale e teknologjisë.

Besojmë se me këtë përqasje bioteknologjike nuk do ketë fund më tragjik që njeriu do ti bëjë vetes.

Ose do të besojmë duke përdorur mendjen e përulur atë që thotë shkenca e Teologjisë Orthodhokse, se njeriu është një qenie i krijuar si ikonë e Perëndisë. ( Zanafilla 2-26) dhe kështu ai do të mbetet deri në fund edhe në përjetësi kurora dhe sunduesi i gjithë dhe universit si krijesës me potencialin për tu bërë i ngjashëm me Zotin, një krijesë e re, një bir i adaptuar i Perëndisë , sipas dashurisë së Atit , në bashkim me Birin, Krishtin dhe me anën e hirit të Shpirtit të Shenjtë nëpërmjet Mistereve të Kishës Apostolike Orthodhokse. Amin.

Miron Çako katekist

SI NDIKON NË JETËT TONA FENOMENI BIG BROTHER

Wed, 20 Nov 2024 12:32:00 +0000

Nga Katekisti: Miron Çako

Big Brother sot është një programacion televiziv që ka bërë shumë bujë, me shumë ndjekës që arrin të kontrollojë pothuajse të gjithë kohën dhe emocionet e shumë njerëzve. Madje ka bërë aq shumë tifoz dhe simpatizues sa që me orë të tëra qëndrojnë të fiksuar në ekranet e TV apo edhe në rrjetet sociale me klikime dhe like.

Por çfarë është Big Brother?

E para duhet të dini se Big Brother është një programacion televiziv që patjetër ka domethënien, qëllimin e vetë dhe nuk është thjeshtë një argëtim.

Fillesat i ka të inspiruara shumë kohë më parë.

Në vitin 1949 u botua një roman që quhej “1984”. Ai që e shkruajti romanin quhej George Orwell, i cili bëri një roman me fantazi duke thënë se do vinte një pushtet diktatorial në Angli që do kontrollonte në mënyrë të drejtpërdrejtë gjithë shtetasit. Kjo ishte një parti politike që quhej Big Brother ose e thënë ndryshe “Vëllai i madh”. Autori ishte i inspiruar nga regjimi totalitar i bashkimit sovjetik dhe shoqëritë okulte që ndikuan dhe kontrolluan jetën e miliona njerëzve për shumë dekada në Evropën Lindore. Por ky kontroll mbi masat u realizuar çuditërisht mbas disa kohësh edhe në perëndim, pavarësisht qeverive demokratike që ishin të istaluara aty.

Në vitin 2013 një punonjës i agjencisë së zbulimit në SH.B.A Edward Snowden nxori një informacion të klasifikuar në gazetat më prestigjioze, si ajo e “The Gardian” dhe “Uashingtoni”, ku ai provonte se vizionet profetike të Orwell nuk ishin thjeshtë fantazi, sepse qeveria e atëhershme e SH.B.A nëpërmjet metodave survejuese, nëpërmjet rrjeteve të internetit, si dhe çdo lloje forme apo mënyre tjetër survejimi, kishte kontrolluar shumë njerëz nga e gjithë bota dhe u publikuan shumë përgjime që krijuan shumë probleme shtetërore dhe private.

Sote dimë se survejimi masiv është bërë shumë i aksesueshëm nëpërmjet zhvillimit të teknologjisë, si asaj vizuale apo zanore duke e bërë të mundur këtë me anë të kamerave ose me anë të aparateve të përgjimit të cilët janë futur në përdorim të përditshëm dhe që ne i mbajmë rreth e qark. P.sh. nëpërmjet internetit, televizorit, kompjuterit, celularit, kamerave që gjenden jashtë në qytet në rrugë ne survejohemi çdo ditë.

Këto informacione klasifikohen nga organizma të ndryshme, shtetërore, apo agjenci të zbulimit etj dhe pothuajse të gjithë kemi dosjet tona elektronike.

Në Bruksel është një kompjuter gjigand që quhet “Bisha” që regjistron të gjithë banorët, pra ka një kapacitet për të regjistruar në mënyrë elektronike të gjithë banorët dhe secilin shtetas të Evropës.

Sot jetojmë në një kohë të survejimit elektronik që ka të mirat edhe të këqijat e veta. Edhe Big Brother është një programacion televiziv i ndërtuar në këtë mënyrë ku disa individ futen në një ambient të improvizuar si një shtëpi për një periudhë kohore të caktuar, zakonisht tre muaj dhe atje ata survejohen nga kamerat dhe të gjitha aparatet e dëgjimit.

Gjithë jeta e tyre nuk është më private, por është një jetë që shikohet dhe kontrollohet nga të gjithë. Ndërkohë njerëzit jashtë krijojnë simpatit, antipatit, opinionin e tyre dhe japin pikët e tyre dhe në fund sipas votimeve dhe sipas disa kritereve shpallet edhe një fitues. Fituesi merr një çmim, që nuk është vetëm një stimul moral por edhe një shumë e madhe parash prej mijëra eurosh.

Fillimet e para Big Brother i ka pasur në Hollandë në vitin 2000. Pastaj dalëngadalë ky programacion kaloi edhe në vende të tjera të Evropës dhe po ashtu edhe në Shqipëri ku është kthyer në një programacion të përvitshëm.

Këtë vit është: “Big Brother Vip 3”. Quhet kështu sepse njerëzit që janë përzgjedhur dhe futur brenda nuk janë njerëz të thjeshtë por që kanë një influencë të gjerë në mbarë shoqërinë. Janë individ “vip” domethënë kanë ndikim në kulturë, në art, në politikë, në shkenca etj. Jeta e këtyre individëve, të zgjedhur tani shihet live nga të gjithë në çdo orë të ditës.

Dikush mund të thotë: “Çfarë të keqe ka që një person pranon në lirinë e tij që të kontrollohet, të shikohet, të nominoet, të simpatizohet ose të kundërshtohet? Patjetër që kjo është në lirinë e individit. Askush nuk i ka futur me zor ata njerëz aty brenda dhe ata e dinë se po monitorohen 24 0rë.

Problemi është që ky nuk është vetëm një program argëtues por siç edhe autori i librit “1984” George Orwell e kishte profetizuar se do vijë një kohë që njerëzit do të survejohen nga elitat dhe ja që ajo kohë duket ka ardhur.

Njerëzit po survejohen dhe kjo tashmë është kthyer në një argëtim, tip loje. Por, ka një problem që ne në adrenalinën e kureshtjes njerëzit harrojnë se njeriu është një qenie personale, që përveçse ka një marrëdhënie shoqërore që ekspozohet, ka edhe jetën e tij personale dhe private që nuk duhet të shikohet nga të gjithë sepse ka pasoja si për personin që ekspozohet po ashtu edhe për ata që ndikohen nga ekspozuesi.

Duhet të dimë se kur monitorohemi ne humbasim privatësinë dhe duke humbur privatësinë ne humbim lirinë. Liria është një nga atributet më të mëdha që Zoti i ka dhënë njeriut dhe liria e arsyshme e tregon njeriun të krijuar sipas ikonës dhe ngjashmërisë të Perndisë ( Zanafilla 1-26), por liria është edhe përgjegjësia më e madhe që ka njeriu. Liria e dallon njeriu dhe nga kafsha ose sendet. Kafshët nuk kanë liri, kafshët ecin në bazë të instinktit prandaj jetojnë në kope ose vetëm sipas instinktit natyror. Kurse njeriu duke pasur shpirt mendor ka liri të zgjedhë ose një jetë personale ose një jetë shoqërore, sipas arsyetimit dhe rethanave.

Çështja është se tani dalëngadalë njerëzit po mësohen se jeta private nuk është shumë e rëndësishme. Nuk është më turp tani që ta lësh perden e dhomës së gjumit hapur që mund të shohë komshiu ose të ekspozosh jetën tënde private, intime që ta shohin të tjerët. Nuk ka më turp, njeriu mund të ekspozohet mund të dalë në shesh “lakuriq”.

Në fillim ky ishte një koncept shumë i vështirë për tu pranuar, madje ishte një turp dhe i dënuar nga shoqëria e emancipuar, por dalëngadalë sot kjo është bërë diçka normale, trendi, që po promovohet kudo sidomos me programacionin “Big Brother”.

Çështja tjetër është se personat që janë brenda në “Big Brother” bëjnë një lojë. Ata inskenojnë dhe loja e tyre ka për qëllim që dikush duhet të fitojë dhe sipas regjisë lojtarët duhet të intrigojnë situata, skena, vetëm ose në grupimet e tyre, patjetër për tu nominuar dhe për të fituar në fund, por personat nga jashtë që i shikojnë mendojnë se këto janë gjëra reale dhe ai që po i shikon me indiferencë apo me kërshëri patjetër edhe pa kuptuar futet brenda një loje psikologjike, dhe manipulohet emocionalisht. Psh sa njerëz u manipuluan dhe u shqetësuan në “Big Brother Vip 2”, ku njëri nga banorët u shpreh që vuante nga një sëmundje kanceroze, e cila në fund dole se ishte thjesht një lojë.

Diçka tjetër në të cilën “Big Brother” ndikon në mentalitetin e turmës është se këta persona, aq më tepër kur mendohet se janë persona vip, njerëz të dalluar të shoqërisë, me performancën e tyre ndikojnë në shoqëri dhe bëhen shembuj imitimi.

Turma imiton dhe pak janë ata që kanë personalitet dhe nuk ndikohen nga fjalët, gjestet dhe jeta e tjetrit. Njerëzit naiv mendojnë se duhet të bëjnë të njëjtën gjë që ky personi vip bën pra duhet të ndjek atë dhe kështu fillohet imitimi i këtyre individëve të cilët bëjnë lojën e tyre.

Njerëzit fillojnë të ndikohen nga ajo çfarë shikojnë dhe dëgjojnë dhe i imitojnë ata njësoj si majmuni, në veshje, modele flokësh, gjeste, fjalë edhe në mënyrën e jetesës dhe kështu humbasin personalitetin e tyre, dalin jashtë vetes dhe po ashtu vesi i lojtarit bëhet pasioni i shoqërisë.

Harxhohet një kohë e madhe duke u marrë me këtë programacion.Gjithashtu njerëzit lënë punët e përditshme dhe janë të fiksuar dhe nuk bëhet fjalë për disa minuta, por bëhet fjalë për orë të tëra madje duke e ndjekur edhe gjatë natës, duke qëndruar pa gjumë. Ky është gabim i madh sepse nuk merresh me jetën tënde, por harxhuar kohën tënde të çmuar me lojën e tjetrit.

Mësohemi që të mos merremi me problemet tona por të shikojmë problemet e të tjerëve. Çfarë po bën tjetri? Na shtohet kurioziteti për tu marrë me problemin e tjetrit si duke parë jetë e tjetrit tek “brima e çelsit” dhe kjo kthehet në një perversion kolektiv .

Prandaj janë shumë shkaqe që japin pasojat e tyre negative si për ata që janë brenda në Big Brother por edhe për ata që janë jashtë.

Çdo njeri ka lirinë e tij për ta parë, për të qenë simpatizues dhe tifoz i Big Brother, por ne të krishterët duhet të dimë që jemi ndryshe nga bota dhe nuk kemi mentalitetin e botës, madje i rimë kundër asaj, ashtu siç thotë edhe shën Joani: “Nuk e di se lakmia e syve, dëshirimi i mishit dhe krenaria e jetës nuk janë nga Ati, por janë nga bota dhe bota shkon, kurse ai që bën vullnetin e Atit ai mbetet gjithmonë”.( 1Joani 1 ; 15-17)

Apostull Jakovi na thotë këto fjalë: “A nuk e dini ju se miqësia me botën është armiqësi me Perëndinë?”(Jakovi 4-4)

Një i krishterë që lutet, bën një jetë misterore, ka një vizion shpirtëror për jetën dhe çdo ditë e shikon si një mundësi që Zoti ja dha që të përgatitet, sepse koha mbaron dhe vjen dita pë tu ballafaquar me Zotin, në qoftë se kalon kohën me Big Brother bën një gabim të madh sepse apostulli na thotë :“ Përdoreni mirë kohë, se po jetojmë ditë të këqija” ( Efesianët 5 15-16)

Ne nuk kemi kohë për të humbur duke u marrë me jetët e të tjerëve. Duhet të bëjmë atë që Zoti na paralajmëroi: “Hipokrit hiqe trarin nga syri yt, pastaj shiko ashklën tek syri i tjetrit”( Mateu 7-5). Zoti Jisu Krisht na thotë që nuk keni kohë të merreni me veten tuaj si merreni me jetët e të tjerëve. Ju keni një tra të madh! Dhe një tra i madh nuk hiqet me një sëpatë, por duhet ti biesh me shumë që ta copëtosh dhe ta heqësh. Zoti thotë ke punë të madhe të merresh me veten dhe nuk të del koha, ndërsa ti e konsumon këtë kohë dhe merresh me të tjerët. Për më tepër kur ato janë probleme të improvizuara, skenike dhe ti je i manipuluar ,

emocionalisht,moralisht, kulturalisht.

Marim një kulturë të gabuar, humbjen e privatësisë ose atë që ne i themi turp dhe cipë morale. Zoti e pajisi njeriun me turp për gjërat të cilat i ka intime dhe private dhe nuk duhet ti ekspozoj. Por nëse duke parë që këta njerëz nuk kanë turp të flasin, të ekspozohen në forma dhe situata të ndryshme , sa intime dhe sensuale publikisht atëhere rezikojmë ti imitojmë sepse: “.Mos u mashtroni: shoqëritë e këqia prishin doket e mira .” ( 1 Korintasve 15-33)

Kjo është një gjë e gabuar që do të ndikojë jo vetë tek të riturit por edhe tek fëmijët, sepse fatkeqësisht këto lloj programacionesh shihen së bashku me fëmijët. Çfarë po ndodh sot në familje? Sot brenda familjes ka ikur turpi. Fatkeqësisht nuk po ka më turp prindi të rrijë gjysmë i zhveshur para fëmijës edhe fëmija të rrijë gjysmë i zhveshur para prindit. Nuk kanë turp të shikojnë së bashku skena në TV edhe përtej asaj që quhet morale, dmth skena erotike. Nuk është më turp që edhe prindi të bëjë skena intime edhe kur fëmijët janë afër sepse kështu bëjnë edhe vipat në Big Brother.

Dhe çfarë po vjen duke parë edhe imituar këto programe liberale nga na morale që të pamoralshmen e bëjnë normale si ‘Big Brother”, “ Përputhen” etj?

Po vjen shthurja morale në shooqëri por edhe brenda familjes ku këto programacione konsumohen për ditë më shumë se buka, prandaj po dëgjojmë që edhe brenda familjarëve po shfaqen në ritje tundime të mëkateve trupore, deri në inçest.

Më e keqja është se po mësohemi të na survejojnë, që nuk ka problem që dikush të na vendos një kamer, të na shikojë, të na dëgjojë, të na transmetojë ashtu siç jemi. Sot njerëzit po mësohen me këtë. Koj është një strategji që ka filluar dhe po vazhdon sipas një skenari eusforik dhe antihuman.

Ne të krishterët jemi paralajmëruar në Shkrimin e Shenjtë që do të vijë koha që botën do ta sundojë një person, që në fillim do duket sikur është Krishti. Ai do të jetë i shpallur si lideri më i madh politik, fetar, ekonomik që do të zgjidhi gjithë problemet sociale, ekonomike, fetare dhe gjithë pengesat që kanë njerëzit sot në bashkëjetesë dhe do vendosi mirqënjen dhe kohën e paqes globale.

Kjo në fakt do të jetë koha e antikrishtit, periudha më e keqe që ka parë njerëzimi që nga krijimi. Antikrishti do të ketë një kontroll digjital të përkryer për të kontrolluar jo vetëm çfarë thonë dhe çfarë bëjnë njerëzit por do të ndikojë me anë të teknologjisë edhe në psiqikën e tyre, në mendimet e tyre me anën e IA (inteligjenca artificiale) që sot po propagandohet si kulmi i teknologjisë dhe i një të ardhme të lumtur . Shenjtorët si shën Paisi, na ka paralajmëruar se do të vij gradualisht pa e kuptyar turmat: “Nuk shkohet menjëherë pas këtij trendi, shkohet hap pas hapi” dhe ne na duket normalitet.

Në Kinë, në kohët kur ishte diktatura e Mao Ce Dunit, ishte urdhër nga qeveria komuniste që njerëzit të mos kishin perde nëpër dritare. Qeveria duhej në çdo moment të zgjaste kokën dhe të shikonte çfarë bëje ti në dhomë. E njëjta gjë po ndodh edhe sot. Elitat dhe grupet okulte sot kanë fituar të drejtë të na survejojnë, kontrollojnë në mënyrë dixhitale dhe të ndikojnë edhe në mënyrën tonë të të menduarit dhe të të jetuarit, dhe më pas duke na vënë dhe një damkë që të na bëjnë kavje, pa liri.

Prandaj kini kujdes sepse gjërat nuk janë kaq të thjeshta. Çdokush ka liri të bëjë çfarë të dojë, por ne si të krishterë duhet ti përzgjedhim gjërat. Ato që nuk janë të mira nuk duhet ti pranojmë. Nuk duhet të konformohemi me botën, përkundrazi duhet ta kundërshtojmë botën, atë që na kontrollon lirinë, privatësinë dhe gjithë gjendjen tonë emocionale.

Nuk bëhet fjalë vetëm për Big Brother, por për çdo lloj progaramacioni TV që kërkon të manipulojë dhe kontrolloj emocionalisht dhe moralisht me propagandën e tyre të inskenuar në një botë, pa gardhe, pa perde, padritare, pa moral, si kafshët e pyllit në livadh.

Shën Kozmai na ka paralajmëruar për rrezikun e keqpërdorimit të TV: “Do të vijë koha kur djalli do të flasë në shtëpitë tuaja nga një kuti dhe brirët do ti ketë në çati”. Kur e dëgjonin të krishterët e parë nuk arrinin dot ta kuptonin se çfarë donte të thoshte me një kuti, dhe djalli të flasë nga aty, dhe brirët në çati. Por ja që profecia e shën Kozmait u realizua. Televizori në vetvete (dhe këtu futet edhe kompjuteri, telefoni, çdo gjë që ka ekran) është një shpikje shumë e madhe e njerëzimit dhe respektohet, por keqpërdorimi ka sjellë një dëm shumë të madh.

Nëse nuk do kishte këtë ndikim televizori bashkë me internetin, shoqëria nuk do të ishte kaq e shthurur moralisht dhe e zfazuar sa është sot.

Prandaj të kemi kujdes se çfarë shohim në televizor dhe mos harroni “Big Brother” do të thotë “Vëllai i Madh “që të kontrollon, shikon dhe ndikon jetën tonë duket është një pararendës që po përgatit turmat për kohën e antikrishtit, kohë që po është afër, ashtu si profetizon Aposulli i kombeve Pavli :

"Misteri i paudhësisë në fakt është tashmë në veprim, duke pritur vetëm që të hiqet nga mesi ai që e ndalon tashti. Atëherë do të shfaqet ky i paudhë, të cilin Zoti do ta shkatërrojë me hukatjen e gojës së tij dhe do ta asgjësojë me të dukurit e ardhjes së tij.Ardhja e atij të paudhi do të bëhet me anë të veprimit të Satanit, bashkë me çudira, shenja dhe mrrekullish të rreme,dhe nga çdo mashtrim ligësie për ata që humbin, sepse nuk pranuan ta duan të vërtetën për të qenë të shpëtuar. E prandaj Perëndia do t’u dërgojë atyre një gënjim që do t’i bëjë të gabojnë, që t’i besojnë gënjeshtrës,që të dënohen të gjithë ata që nuk i besuan së vërtetës, por përqafuan ligësinë! ( 2Selamikasve 2 ;7-12)

Miron Çako katekist.

SURUGACIONI NJË ZGJIDHJE E GABUAR ME SHUMË PASOJA NEGATIVE

Wed, 20 Nov 2024 12:29:00 +0000

Nga Katekisti: Miron Çako

Fëmija është një nga dhuratat më të bukura dhe më të shtrenjta të dashurisë për një çift burrë dhe grua. Prandaj edhe një çift mashkull -femër pavarësisht se e konsumon kënaqësinë seksuale në marrëdhënien e tyre heteroseksuale, përsëri ata përtej kënaqësisë duan që kjo marrëdhënie të japi frytin e dashurisë së tyre, që është ngjizja, formimi embrional dhe lindja natyrore e fëmijës së tyre.

Duhet të dimë se lindja e një fëmije nuk është qëllimi i një martese por bërja një e çiftit në një mish, apo njësi, pra një trup me dy shpirtra (personalitete), pikërisht ashtu siç na thuhet në Bibël: “Për këtë arsye njeriu do të braktisë babanë dhe nënën e tij dhe do të bashkohet me gruan e tij, dhe do të jenë një mish i vetëm” (Zanafilla 2 :24).

Mirëpo, përsëri lindja e fëmijës e ndihmon këtë bashkim martesor që çifti të qëndrojë bashkë, të ripërtërihet dashuria, të riprodhohet dhe të vazhdojë zgjatimin e tyre gjenetik në kohë edhe hapësirë, ashtu si është rregulli i natyrës dhe i njerëzimit, urdhëruar nga vetë Krijuesi, i cili thotë: “Të jeni të frytshëm dhe shumëzohuni, mbushni tokën” (Zanafilla 1:28).

Mospasja e një fëmije për një çift heteroseksual për arsye të ndryshme biologjike, shëndetësore, krijon vështirësi psikologjike dhe sociale tek çifti, kjo situat rëndohet edhe për shkak të amplifikimit të gjendjes stresante edhe nga shoqëria, si të afërmit, miqtë të cilët ju kërkojnë dhe i urojnë për një fëmijë çiftit.

Infertiliteti apo shterpësia ka qenë një problem që në kohët e hershme për njerëzimin dhe gjithmonë është përballuar, e para me besim tek Zoti, sepse na thuhet: “Ai bën që gruaja shterpë të banojë në familje, si nënë e lumtur e fëmijëve. Aleluja”. (Psalmi 113:9) Në Bibël na tregohet shumë herë për problemet e grave shterpë që i zgjidhën çështjen e infertilitetit të tyre me besim tek Zoti dhe me ndërhyrjen hyjnore dhe me anë të mrekullisë u bënë nëna.(Zanafilla 29:31, 30,:22) në pamundësi nga ndërhyrja hyjnore , ose nga barnat mjeksore, steriliteti është përballuar edhe me adoptim e fëmijëve .

P.sh në lashtësi ishte rregull se një grua merrte fëmijën e një gruaje tjetër zakonisht skllave që mbarte në barkë fëmijën e burrit të zonjës, dhe që në momentin kur lindte ishte automatikisht i zonjës.

Ky ishte një rregull i një shoqërie skllavo-pronarësh, si ajo në Mesopotami, rreth (2000 vjet pK), atëherë gruaja kishte të drejtë ti jepte burrit një grua tjetër skllave që ti jepte burrit të saj një pasardhës dhe ai automatikisht i kalonte në pronësi zonjës .

Në Bibël na përmendet rasti i Sarës shterpë, që nxiti burrin e saj Abrahamin të shkojë me skllaven Agara dhe prej saj lindi Isamaili. Ai është ati i popujve arab. Por kjo mënyrë njerëzore nuk funksiononte normalisht sepse asnjëherë nuk shkëputej marrëdhënia nënë-fëmijë dhe zonja që merrte fëmijën asnjëherë nuk e ndjente si të sajën. Kështu lindinin probleme sociale, ashtu siç ndodhi me Sarën kur u bë vetë nënë dhe lindi Isakun, atin e Izraelitëve, dhe pastaj e përzuri edhe skllaven Agarën edhe djalin e saj Isamilin nga shtëpia e Abrahamit. Ndërkohë pasojat e kësaj historie dhe të konfliktit midis dy grave dhe fëmijëve të tyre vazhdojnë deri më sot në Lindjen e Mesme, si konflikti shekullor mes arabëve dhe izraelitëve.

Kur dëshira për prindërim është shumë e fortë mes çifteve, por kjo nuk mund të realizohet natyralisht dhe kjo pamundësi bashkohet pastaj edhe me egoizmin, racionalitetin, apostazin ndaj besimit në fuqinë e Zotit, njerëzit kërkojnë dhe shpikin mënyra apo alternativa të tjera ligjore dhe shkencore për të pasur patjetër fëmijë, madje përpiqen të kenë patjetër fëmijë duke shkelur rregullin natyror të krijimit dhe etikën në identitetin dhe rolin e gruas si nënë që e ngjiz, e rrit edhe edukon fëmijën, por edhe të vetë fëmijës që nuk duhet të trajtohet si send dhe ti mohohet e drejta si një qenie njerëzore unike, i cili duhet të ngjizet, të formohet, lindet, rritet, sipas rregullit të natyrës.

Një nga këto metoda më të përhapura sot, e mundësuar nga teknologjia e përparuar, që nga vitin në 1978 është ajo e riprodhimit të asistuar, i cili përfshin metoda të ndryshme si: “Inseminimin Artificial”, “Induksioni i Ovulacionit” dhe “Fenkondimin in Vitro”.

Kjo vërtet është një arritje shkencore e madhe, sepse materiali gjenetik i bashkëshortëve, spermatozoidet e burrit dhe vezët e gruas, vihen në kontakt dhe bëhet fertilizimi jashtë trupit në kushte laboratorike më tej, veza e pllenuar (zigota) injektohet tek nëna biologjike. Edhe pse me anë të kësaj teknike shkencore kemi ngjizje edhe lindje të fëmijëve përsëri kemi një antikap biologjik edhe etik që nuk duhet të tejkalohet, si nga rrezikshmëria e terapisë për ngjizjen e nënës, por edhe për fëmijën që mund të ngjizet me probleme, sepse sa do njeriu të mund të përparojë në teknologji përsëri gabimet njerëzore nuk përjashtohen dhe mbi të gjitha ka një mospërputhje me natyralitetin e ngjizjes të një fëmije sipas rregullit të natyrës dhe bekimit të Zotit.

Ngjizja nuk është një veprim mekanik seksual i elementëve gjenetik të burrit dhe gruas, por një bashkim shpirt dhe trup. Ndërkohë ky bashkim lë gjurmën e tij psiko-somatike te embrioni që kur fillon jeta dhe ekzistenca si qenie njerëzore që në momentin e ngjizjes.

Sot ka shumë debate midis mjekëve, teologëve, juristëve dhe shkencëtarëve të bioetikës, sepse në fekondinin in₋vitro formohen disa zigota (bashkimi i spermës me vezën) dhe vetëm ato që janë të shëndetshme vendosen në mitrën e nënës, zakonisht dy dhe të tjerat hidhen ose ruhen në kushte frigoriferike. Ky është një problem i madh biologjik dhe etik që është kundërshtuar nga teologët e krishterë sepse për krishterimin jeta fillon që në konceptim. Prandaj me këtë mënyrë kemi një vrasje (abort) embrionesh që pavarësisht përmasave konsiderohet një njeri i vërtetë.

Shumë klerik edhe teolog shprehen kundra kësaj metode insiminimi artificial , invitro, sespe :“Këto probleme janë rezultat i përdorimit të teknologjisë moderne në aktin më personal dhe thellësisht shpirtëror, si dhe në aktin më të shenjtë të lidhur me shumëllojshmërinë e mundësive ku varen mundësi të pakontrollueshme dhe pasoja të pashmangshme.

Riprodhimi i asistuar përbën padyshim një nga më të shumtat arritje mbresëlënëse të mjekësisë dhe shkencave biologjike me pasoja të rëndësishme sociale dhe është e lidhur me lindjen e një qenieje të re njerëzore, një ngjarje që mirëpritet me admirim, frikë dhe gëzim të veçantë. Megjithatë, në të njëjtën kohë, problemi i shkallës së cilësisë së jetës së këtij të riu si qenie njerëzore dhe prindërit e saj nuk mund të injorohen.” Mitropoliti Nikolaos.

Por sot po bëhet trendi një tjetër metodë insiminimi që quhet “surugacion” që akoma më shumë problematika biotike

Duhet të dimë se mënyra e surugacionit është kur një grua tjetër që quhet surugato ( zëvendësuese) mbart në mitrën e saj fëmijën e dikujt tjetër të cilën ajo mbasi lindjes ja u jep atyre që e kanë porositur sipas një fjale, kontrate dhe pagese.

Eksitojnë dy lloje të ndryshme të nënës surrogate.

E para është “surugacioni tradicional”, ku në këtë metodë bëhet inseminimi artificial i nënës surugato (zëvendësuese) duke u përdorur veza e saj me spermën e burrit apo babait që kërkon të ketë fëmijën.

Në këtë metodë edhe pse kemi një inseminim artificial problemi është se fëmija që lind nuk është se nuk ka lidhje me nënë surugato, pavarësisht se e ajo e lind dhe dorëzon tek donatorët sipas kontratës.

Në këtë rast kemi një braktisje të fëmijës të vetë asaj që e lindi sespe ai është fëmija e saj nga veza që ngjiz , mpor kemi dhe një tradhti bashkëshortore, sepse kemi një palë të tretë që është futur mes çiftit donator që janë një mish në martesë. Prandaj është parë që kjo metodë dobëson marrëdhëniet martesore të çifteve, sepse p.sh n.q.s. një nënë surrogate patjetër mund të zhvillojë disa ndjenja intime ndaj dhuruesit të spermës, sepse e thamë që kemi bashkimin qelizor dhe gjenetik mes nënës surugato edhe burrit që ofron spermën, dhe këtu ata bëhen një mish mes tyre edhe pse bashkimi gjenetik është bërë në laburator dhe ata nuk kanë pasur kontakt seksual. Për më tepër krijohet bashkimi shpirtëror, tek elementet gjenetike transferohet edhe energjia shpirtërore sepse njeriu i gjallë është një qenie shpirt-trup.

Jo vetëm kaq, por burri mund ta perceptojë pjellorinë e nënës surrogate si një mrekulli dhe mund ti atribuojë asaj më shumë vlerë krahasuar me gruan e tij sterile që nuk mund të riprodhohet dot. Në një situatë e tillë mund të rrezikojnë marrëdhëniet martesore të çifteve deri në divor, ashtu si kanë ndodhur.

Kemi edhe “surrogacion gestational”

Në këtë rast kemi përsëri inseminim artificial IVF (fertilizimi në mitër) ku kemi edhe disa metoda alternative të tjera se si formohet embrioni në kushte laboratorike dhe si injektohet tek mitra e gruas surugato.

Këto raste, janë kur merret sperma dhe veza e prindërve të planifikuar dhe injektohet në mitrën mbartëse të gruas surugato, ose kur kemi një vezë të një donatore por jo të gruas surugato dhe bashkohet me spermatozoidin e babait të synuar, ose spermatozoidi i donatorit me vezën e asaj që do të bëhet nënë dhe kjo injektohet në mitrën e gruas surugato, ose kur elementët gjenetik të mashkullit dhe femrës janë të donatorëve dhe injektohet zigota tek gruaja surugato.

Edhe pse gruaja surugato në këto raste nuk ka elementin e saj gjenetik si në rastin kur ajo afron vezën e saj përsëri qelizat embrionale kalojnë tek gruaja dhe anasjelltas, madje qelizat e fëmijës që mbeten në trupin e gruas ndimojnë atë të luftojë sëmundjet e saja. Kështu nuk mund të themi se në këtë rast gruaja surugato thjeshtë e ka mitrën si një “dhomë hotelerie”, por ajo është e lidhur pazgjidhshmërisht nga ky kombinim qelizor me embrionin, prandaj përsëri dorëzimi i fëmijës mbas lindjes është një braktisje si fizike ashtu edhe morale madje poshtëruese edhe çnjerëzore.

Kjo vërehet edhe në lidhjen emocionale që krijon gruaja surugato me fëmijën por edhe në vrasjen e ndërgjegjes kur ajo braktis fëmijën që lindi prej mitrës së saj, pavarësisht se asaj i është thënë ose e autosugjestjonon vetëveten se është thjesht një “kuti” mbartëse dhe thjesht po bënë një punë kundrejt pagesës edhe kaq.

Ngjizja, mbartja, formimi dhe lindja e një fëmije nuk është punë por misioni më i lartë i një qenie njerëzore burrë edhe grua dhe sidomos i gruas që bëhet automatikisht nënë e fëmijës edhe kur kemi inseminim artificial me surugacian si tradicional edhe gestacional.

Në të tilla raste kemi edhe probleme të tjera etike që kanë pasoja jo vetëm tek të rriturit por edhe tek vetë fëmija. Kur probleme kur fëmijën e porosit një prind single apo një çiftë homoseksual, atëherë fëmija ngjizet edhe lind duke ju mohuar e drejta e zgjedhjes. Ai vendoset në një habitat jonatyral për rritjen edhe edukimin e tij dhe kur fëmija të rritet edhe të kuptojë do të ketë patjetër impaktin e tij negativ në aspektin psikologjik dhe social, ose do të keq ritet jashtë natyralitetit me prindërit dhe abjentin ku e vendosën.

Të rriturit nuk duhet të harrojmë se fëmija nuk është një send apo detal, kukull apo rrobot që krijohet nëpërmjet teknologjisë por një qenie unike njerëzore e krijuar sipas ikonës së Perëndisë (Zanafilla) me personalitetin e tij të veçantë, i cili ka të drejtë si të gjithë njerëzit të ngjizet të lindë dhe të rritet në kushte të natyrshme sipas rregullit të kijesës dhe Krijuesit.

Asnjëherë nuk duhet menduar se Krijuesi dhe feja në Zotin janë kundër shkencës, përkundrazi në Bibël ne lexojmë këto fjalë domethënëse për rolin e shkencës së mjekësisë edhe mjekut: “Nderoje mjekun sikurse i takon, sepse edhe atë e ka krijuar i Shumëlarti. Ka raste kur shërimi është në dorën e tyre, por edhe ata i luten Zotit që t’i drejtojë në njohje e të vërtetë e ta shpëtojë të sëmurin” (Sirakidi 38:1;11).

Por shkenca e mjekësisë edhe roli i mjekut kanë një kufi etik dhe moral, nuk kanë të drejta supreme mbi njeriun.Ngjizja e një qenieje njerëzore në laboratorin e ftohtë, larg nga ndjenjat dhe emocionet e kontaktit seksual natyral, ku çifti i bashkuar në dashuri (agape dhe eros) bëhet një mish i vetëm, ka si pasojë direkte çshenjtërimin e kontaktit bashkëshortor, i cili është i bekuar në martesë dhe shenjtërohet nga Kisha në misterin e martesës ku merret bekimi i Zotit dhe urimi për fëmijë: “O Perëndi i shenjtë, që formove njeriun prej dheu dhe prej brinjës së tij krijove gruan dhe ia dhe si ndihmëse, sepse kështu i pëlqeu madhërisë sate, që njeriu të mos jetë i vetëm mbi dhe; Ti dhe tani, o Zot, ndeje dorën tënde prej banesës sate të shenjtë dhe bashkoje shërbëtorin tënd (aksh) me shërbëtoren tënde (aksh) se me anën tënde bashkohet burri me gruan. Bashkoji me një mendim, kurorëzoji me një trup; falu fryte barku dhe gëzimin me fëmijë. Se yti është pushteti dhe jotja është mbretëria dhe fuqia, dhe lavdia, e Atit, e Birit dhe e Shpirtit të Shenjtë, tani e përherë e në jetë të jetëve. (Urata për çiftin në Misterine Martesës në Kishën Orthodhokse)

Prandaj edhe pse Krijimi i njeriut në një laborator me të vërtet është një arritje e madhe për shkencën kjo nuk justifikon humbjen e natyralitetit të ngjizjes, lindjes së një qenie njerëzore sepse kështu sfumohet apo humbet indetititeti njerëzor dhe ai kthehet në një mall për konsum apo thjesht argëtim.

Nuk duhet të çuditemi se sot surugacioni është kthyer në një industri me fitime shumë të mëdha për kompanit që organizojnë surugacionin si atë legal por edhe atë ilegal, ky i fundit funksionon në Shqipëri ku edhe pse nuk ka një ligj pro ose kundër përsëri surugacioni kryhet dhe duke qënë çmimet më të lira se tregu evropian ka një kërkesë të madhe nga klientët brenda edhe jashtë vendit.

Nqs fëmija nuk sigurohet me rrugë natyrore, por me teknologji, ai atëherë edhe mund të refuzohet. Një qasje e tillë është e krahasueshme me trajtimin e foshnjës njerëzore si një mall për shitje, sipas shijeve të atyre që e kërkojnë dhe kjo është përkatësisht e njëjtë me skllavërimin.

Ka raste që ata që e kanë porositur fëmijën për arsye të ndryshme nuk e marrin fëmijën e refuzojnë, p.sh fëmija mund të dali me probleme shëndetësore, ose nuk përballohet financiarisht, ose vdesin porositësit. Çfarë do të bëhet me këtë fëmijë që lind nga një nënë surugato dhe ajo e braktisë dhe porositësit nuk e marrin dhe kontrata prishet pavarësisht pagesave?

Do të vritet me abort apo do të lindë? Kush do ta marrë, kompania, apo do të shitet si mall konsumi në tregun çnjerëzor për transplante të organeve, apo kënaqësive të manjakëve, apo akoma më keq për t'ju marrë mes torturave nga trupi i tyre i njomë “adrenocrom” që u shitet miljarderëve si drogë për rinimin e tyre pervers, apo do të rritet dhe do të përgatitet si ushtar “mish për top” për elitat dhe ushtritë e tyre?

Edhe pse mund të ketë arsye të “justifikuar” në pamundësi të nënave për të bërë fëmijë në mënyrë natyrale, sot surugacioni po bëhet një trend në ritje edhe nga reklamat e vipave , artistave, të famshmëve sipas botës, që duke pasur para mendojnë se mund të bëjnë gjithshka me tekat e tyre manjake.Sot suragacionin po e kërkojnë më shumë gra që nuk duan të kenë fëmijë natyralisht sepse ato duan të shmangin mundimet e lindjes, shëndetin, deformimet e barrës, karrierën, ose duan të kenë prindërim singëll, apo janë çifte homoseksuale .

Për këto arsye kërkojnë të kenë një fëmijë në këtë mënyrë që është një mohim i ndjenjës së amësisë.

Kjo grua ose kush do që do ta mari këtë fëmijë në zotërim nuk do ta dojë natyrshëm fëmijën sepse ajo refuzoi dhe nuk u bë një mish me fëmijën dhe as fëmija me atë, kështu do të ketë probleme psikologjike dhe sociale midis prindërve edhe fëmijëve të ardhur nga gra surugato, ashtu si i shikojmë dhe dëgjojmë që gratë që kanë zgjedhur këtë mënyrë të amësimit janë penduar për atë që kanë bërë.

Por edhe gratë surugato mos të mendojnë se janë duke kryer një profesion dhe nuk kanë asnjë llojë përgjegjësie për fëmijën që mbillet, formohet dhe lindi nga mitra e tyre, sikur po bëjnë një punë të ndershme që dhe pse kur pyeten japin përgjigje tipike: “Nuk e kam menduar kurrë që është foshnja ime”, "Nuk është fëmija im, por “vetëm e mbaj” dhe “Ndihem si një hotel” “Nuk ndjeva asnjë angazhim, pasi gjithmonë e kisha parasysh që nuk më përkiste mua”.

Përsëri ndërgjegjia, që është zëri i Zotit i akuzon se ato gra surugato që pavarësisht rrethanave kanë kryer një mëkat madje një krim antihuman dhe patjetër do të përgjigjen, në mos përpara njerëzve do japin llogari përpara Zotit dhe fëmijëve të tyre që i braktisën.

Materniteti zëvendësues, qoftë altruist ose jo, bën që gruaja ta shohë veten si një "mjet riprodhues" dhe zhduk marrdhënien natyrore mes nënës dhe fetusit, fëmijës, duke e ulur dinjitetin e gruas sepse e tregon trupin e gruas një arë që mbillet edhe korret për fitime. Surugacioni konsiderohet prostitucion që ashtu si gruaja i jep trupin e saj dikujt për kënaqësi në këmbim të pagesës, kështu ajo jep edhe mitrën e saj kundrejt një pagese.

“Praktika e zëvendësimit garanton një pamje utilitare të dimensioneve më intime të trupit të një gruaje, e cila ndonjëherë merret me qira për para ose jepet hua për miqësi. Ngjashmëritë me prostitucionin apo shthurjen janë të dukshme” (At Philip Le Masters)

Patejtër kjo është edhe një axhendë me një prapavijë e fshehtë me qëllim antihuman, që duan të krijojnë fëmijë me insiminm artificial si kafshët, si me surugacion, apo edhe vetëm me mitër artificiale, sepse duan që të ngjizet dhe lindë një brez pa dashuri me ftohtësi e armiqësi edhe në familje mes prindërve , fëmijëve , që pastaj ti matrikojnë dhe ti përdorin si makina të gjalla për axhendën e tyre eusforike të kohës së re “ New Age” që cilësohet si koha e antikrishtit dhe si koha më famëkeqe dhe çnjerëzore në historinë e e njerëzimit.

Si përfundim ato çifte që nuk kanë fëmijë natyror duhen të dinë se lindja e fëmijës nuk është qëllimi i martesës, por bërja një e çiftit, ashtu si Zoti tha: “njeriu do lërë atin dhe nënën e vet dhe do të bashkohet me gruan e tij edhe do të bëhen një mish i vetëm”(Zanafilla). Çifti bëhet një mish edhe kur nuk ka fëmijë, prandaj në krishterim edhe kur çifti për shkak të shterpësisë ose vet vullnetit të Zotit, nuk ka fëmijë përsëri martesa është e suksesshme, por vetëm shmangia e fëmijëve nga rehatia personale nuk është e pranueshme madje cilësohet mëkat, këtu futet edhe surugacioni .

Gjithçka shikohet dhe trajtohet nën vullnetin dhe dashurinë e Perëndisë, prandaj Kisha nuk e shikon shterpësinë si një tragjedi, por si një mundësi që Zoti jep që martesa të marrë një karakter më shpirtëror, madje e thërret çiftin të bëjë një vepër më të madhe të prindërimit se ai natyror , ai shpirtëror siç është rasti i adoptimit të fëmijëve jetimë ose të braktisur.

Birësimi është veprim më i madh human sesa të pasurit fëmijë natyralë. Shën Kozmai i Etolisë thoshte në lidhje me këtë: “Merr o vëlla dy djem të varfër që t’i bësh djem shpirtërorë, të kesh shpërblim nga Perëndia dhe të nderojnë edhe njerëzit” (Studimi V) Në birësim jo vetëm prindërit adaptues bekohen nga Zoti dhe nderohen nga njerëzit por edhe fëmija që ata do të rrisin kur të rritet dhe do ta kuptojë mirësinë e tyre do ti dojë dhe do ti nderojë më shumë sikur ata të ishin prindërit e tij natyror.

Fëmijët që janë sjellë në jetë me sorugacion kur të rriten dhe të marrin vesh se janë lindur me një grua surugato, sepse nëna refuzoi ngjizjen natyrore, për arsye egoiste, reagojnë keq madje janë ndarë nga prindërit e tyre porositës dhe i kanë mallkuar ata që gjetën këtë mënyrë antihumane që ata të ngjizen dhe të lindin.

Por jo vetëm fëmijët por mbi të gjitha Perëndia, Krijuesi dhe Gjykatësi do ti dënojë, ata, ato vetë që kërkuan këtë mënyrë antihumane për të patur një fëmijë bashkë me gratë surugato që pranuan për para dhe të gjithë ata që e ligjëruan e kryejnë dhe industrializuan sot këtë skallvëri fëmijësh për fitime çnjerëzore, duke ju thënë të gjithëve: “Mjerë bota për skandalet! Sepse është nevojshëme të vijnë skandalet, por mjerë ai njeri për faj të të cilit do të vijë skandali!”(Mateu 18-7)

Miron Çako katekist