E Kremtja e 15 gushtit : FJETJA E SË TËRËSHENJTËS nga Protopresviter Aleksandër Shmeman

Sun, 05 Apr 2026 17:12:00 +0000

Përkthyer nga greqishtja : Dhjak Arbër Pandeli Zeneli

Në gusht Kisha kremton fundin e jetës tokësore të Tërëshenjtës, vdekjen e saj, të njohur si fjetje, një fjalë, ku ëndrra, lumturia, paqja, qetësia dhe bashkimi bashkohen.

Ne nuk dimë asgjë për rrethanat e vdekjes së të Tërëshenjtës, nënës së Krishtit. Histori të ndryshme, të ndërthurura me dashuri dhe butësi fëmijërore, na kanë ardhur që nga krishtërimi i hershëm, por, pikërisht për shkak të larmisë së tyre, ne nuk ndjejmë asnjë detyrim të mbrojmë “historicitetin” e asnjërës prej tyre. Në Fjetje, dashuria dhe përkujtimi i Kishës nuk përqendrohet në kontekstin historik dhe faktik, as në datën dhe vendin ku kjo grua unike, kjo Nënë e të gjitha nënave, përfundoi jetën e saj tokësore. Kurdo dhe në çfarëdolloj vendi të ketë ndodhur kjo ngjarje, Kisha, në vend të kësaj, vëzhgon thelbin dhe kuptimin e vdekjes së saj, duke kujtuar vdekjen e saj, Biri i së cilës, sipas besimit tonë, mundi vdekjen, u ngjall së vdekurish, dhe na premtoi ngjalljen e fundit dhe fitoren e jetës së pavdekshme.

Vdekja e saj analizohet më mirë përmes ikonës së Fjetjes, e cila është vendosur në qendër të kishës atë ditë, si qendër e të gjithë të kremtes. Hyjlindësja e vdekur gjendet në shtratin e saj të vdekjes. Apostujtë e Krishtit janë të mbledhur përreth saj, dhe mbi të qëndron vetë Krishti, duke mbajtur në duar Nënën e Tij, e cila është e gjallë dhe e bashkuar përjetësisht bashkë me Të. Këtu shohim vdekjen dhe atë që ka kaluar tashmë në atë vdekje të veçantë: jo ndarje, por bashkim. Jo trishtim por gëzim. Dhe në një nivel më të thellë, jo vdekje por jetë. “Në lindjen tënde qe zënie pa farë hiç, në Fjetjen tënde qe vdekje pa prishje krejt”, psal Kisha duke parë këtë ikonë. “Në lindjen tënde virgjërinë e ruajte, në fjetjen tënde nuk e braktise botën o Virgjëreshë...”.

Fjalët e një lutje të thellë dhe shumë të bukur që i drejtohet të Tërëshenjtës vijnë tani në mendjen tonë, “Gëzohu o agim i ditës mistike!” (Himni Akathist). Drita që buron nga Fjetja vjen pikërisht nga kjo Ditë e padepërtueshme, mistike. Duke vënë re këtë vdekje dhe duke qëndruar pranë shtratit të saj të vdekjes, kuptojmë se vdekja tashmë nuk ka fuqi, se procesi i vdekjes së një personi është bërë tashmë një akt jete, një hyrje në një jetë më të madhe, ku jeta mbretëron. Ajo që u dha plotësisht tek Krishti, që E deshi deri në fund, takohet tani me Atë në portat e ndritshme të vdekjes, dhe aty vdekja kthehet menjëherë në një takim të gëzueshëm, jeta triumfon, gëzimi dhe dashuria dominojnë mbi të gjitha.

Për shekuj me radhë Kisha u frymëzua nga vdekja e asaj që ishte nëna e Krishtit; që i dha jetë Shpëtimtarit dhe Zotit tonë; që iu dha plotësisht Atij dhe qëndroi pranë Tij në Kryq. Dhe duke vëzhguar vdekjen e saj, Kisha e zbuloi dhe e përjetoi vdekjen jo si frikë, tmerr, fund, por si gëzim autentik të Ngjalljes. Në Fjetje na zbulohet i tërë misteri i gëzueshëm i vdekjes dhe bëhet gëzimi ynë, pasi Virgjëresha Mari është një prej nesh.

Nëse vdekja është tmerri dhe pikëllimi i ndarjes, zbritja në vetminë dhe errësirën e tmerrshme, atëherë asgjë nga këto nuk është e pranishme në vdekjen e Virgjëreshës Mari, pasi vdekja e saj, si gjithë jeta e saj, është një takim, dashuri, lëvizje e vazhdueshme drejt përjetësisë, dritë e përjetëshme dhe një hyrje në të. “Dashuria e përsosur e nxjerr jashtë frikën”, thotë shën Joan Theologu, apostulli i dashurisë (1Joan. 4.18). Kjo është arsyeja pse nuk ka frikë në fjetjen e papërlyer të Virgjëreshës Mari. Këtu vdekja është kapur nga brenda, është çliruar nga ajo që e mbush me tmerr dhe dëshpërim. Vetë vdekja bëhet jeta triumfuese. Vdekje bëhet “agimi i ditës mistike”. Kështu në këtë të kremte nuk ka as hidhërim, as vajtime nekrologjike, as shqetësim, por vetëm dritë dhe jetë. Duke iu afruar derës së vdekjes sonë të pashmangshme, është sikur e gjejmë atë të hapur, me dritën që derdhet nga fitorja që po afrohet nga mbretërimi i ardhshëm i Mbretërisë së Perëndisë.

Në shkëlqimin e kësaj drite të pakrahasueshme të së kremtes, në këto ditë gushti, kur bota natyrale arrin kulmin e bukurisë dhe bëhet himn lavdërimi dhe shprese dhe simbol i një bote tjetër, dëgjohen fjalët e Fjetjes, “varri dhe vdekja s’e mbajtën, se në jet’ e transferoi si nënë jete Krishti, bujti ky në mitër gjithnjë të virgjër...”. Vdekja nuk është më vdekje. Vdekja rrezaton përjetësi dhe pavdekësi. Vdekja nuk është më një ndarje, por një bashkim. Nuk është trishtim, por gëzim. Nuk është një humbje, por një fitore. Të gjitha këto i kremtojmë gjatë ditës së Fjetjes së Virgjëreshës së Tërëshenjtë ashtu siç i paraikonizojmë, i paraprijmë dhe i shijojmë që tani, në agimin e Ditës mistike dhe të përjetshme.

KANONI I MADH DHE I VOGËL I PARAKLISIT: KUR, PSE DHE PREJ KUJT U KRIJUAN? (P.1)

Tue, 01 Aug 2023 12:34:00 +0000

Nga Atë Dhimitrio Athanasiu

Kanoni i Madh dhe i Vogël i Paraklisit për Hyjlindësen e Tërëshenjtë, është një prej Shërbesave më të dashura për Kishën Orthodhokse. Dy Kanonet quhen “Paraklise” për Hyjlindësen e Tërëshenjtë, sepse besimtarët, ndjenjat e të cilëve shprehin Kanonet, lutin dhe thërrasin të Tërëshenjtën me ndërmjetimet e saj drejt Perëndisë dhe Birit të saj njeridashës, në mënyrë që të kënaqë dhe të plotësojë kërkesat e zjarrta të atyre që i luten asaj (nxito të lutesh dhe shpejto që të ndërmjetosh).

Siç thekson profesori Joan Funduli, dy Kanonet quhen Paraklis “i Madh” dhe “i Vogël”, edhe pse kanë të njëjtin numër troparesh, 32 secili, 4 në çdo odë. Por troparet dhe hirmoset e Kanonit të Madh janë dukshëm më të gjëra. Por kjo gjë, sikurse thotë i njëjti profesor, nuk është e mjaftueshme për të justifikuar mbiemrin “i Madh” për të. Arsyeja kryesore është se Kanoni i Madh psalet në mënyrë panigjirike, veçantërisht gjatë periudhës së 15 gushtit, siç e tregojnë edhe dërgimsoret: “O apostuj që u mblodhët këtu nga anët e dheut, në fshat të Gjethsemanisë, trupin ju ma varrosni; dhe Ti, o Bir dhe Perendia im, eja merre shpirtin tim”.

Pak kërkime janë bërë mbi rrethanat historike që çuan në kompozimin e dy Kanoneve si edhe në formën përfundimtare të dy Parakliseve. Fakt i sigurt i historisë së dy Parakliseve është se, Kanoni i Madh i Paraklisit është poezi e Perandorit të Nikeas Theodhorit II Duka Laskarit. Titulli i tij Dukë na tregon se e ka kompozuar Kanonin para ngjitjes së tij në fronin e Nikesë, në nëntor 1254.

Kanoni i Vogël i Paraklisit, që është edhe më i vjetër, i atribuohet prej disa studiuesve murgut Theostirikt, që jetoi gjatë shekullit të tetë, ndërsa të tjerë besojnë se është vepër e Mitropolitit të Nikesë Theofan Omologjetit, Shkruesit, që jetoi në të njëjtin shekull. Disa të tjerë ja atribuojnë Shën Joan Damaskinit. Në librin kishtar të “Orologjios” shkruhet, se Kanoni i Vogël i Paraklisit është “Poezi e Murgut Theostirikt. Ndërsa të tjerë ja atribuojnë Theofanit”. Është e mundur që këta dy emra të përkojnë me të njëjtin person, duke konsideruar mundësinë se Theofani ishte murgu i mëvonshëm Theostirikt (Omologjet i Ikonave të Shenjta).

Studiuesit specialistë modernë (Nikolaos Tomadakis - Profesor i Filologjisë Bizantine në Universitetin e Athinës - dhe Joanis Fundulis - Profesor i Liturgjisë në Universitetin e Selanikut) shprehin mendimin se ky është i njëjti person, i cili mban dy emra, emrin e tij të botës Theofan dhe emrin i tij të murgjërisë Theostirikt.

I lindur në fillim të shekullit të 8-të në Triglia të Bitinisë, i shenjtë Theosirikti u bë murg që në moshë të re në Manastirin e Shën Joan Theologut, të quajtur Pelekiti, ku më vonë u zgjodh igumen. Kur, me urdhër të perandorit Konstandin V të Kopronimit (741-775), guvernatori famëkeq dhe gjakatar i Azisë së Vogël, Mihail Lakanodrakon, filloi të persekutonte Omologjetët e Ikonave të Shenjta, hyri në manastiri në natën e të Enjtes së Madhe të vitit 763, gjatë momentit të Liturgjisë Hyjnore. Igumeni i shenjtë Theostirikt celebroi Liturgjinë Hyjnore me 780 anëtarët e manastirit të tij, nga të cilët 70 ishin Hieromonakë! (400 murgj u vranë në përleshjen që pasoi).

Vazhdon....(P.2)

Besimi i Krishterë Orthodhokse - Zyra e Katekizmit Kryepiskopata e Tiranës - KRESHMA E HYJLINDËSES MARI (1 - 15 gusht)

E Kremtja e 15 gushtit : FJETJA E SË TËRËSHENJTËS nga Protopresviter Aleksandër Shmeman

Përkthyer nga greqishtja : Dhjak Arbër Pandeli Zeneli

KANONI I MADH DHE I VOGËL I PARAKLISIT: KUR, PSE DHE PREJ KUJT U KRIJUAN? (P.1)

Nga Atë Dhimitrio Athanasiu